فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ٤٣٤ - آفات گرسنگى
گرز آهنين
١. گرزهاى آهنين، يكى از ابزار شكنجه اهل جهنّم:
وَ لَهُمْ مَقامِعُ مِنْ حَدِيدٍ [١].
حج (٢٢) ٢١
٢. كفرپيشگان، سزاوار گرزهاى آهنين، در جهنّم:
... فَالَّذِينَ كَفَرُوا ... وَ لَهُمْ مَقامِعُ مِنْ حَدِيدٍ.
حج (٢٢) ١٩ و ٢١
٣. گرزهاى آهنين، وسيلهاى براى بازگرداندن دوزخيان خواهان فرار از جهنّم:
وَ لَهُمْ مَقامِعُ مِنْ حَدِيدٍ كُلَّما أَرادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْها مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيها وَ ذُوقُوا عَذابَ الْحَرِيقِ.
حج (٢٢) ٢١ و ٢٢
٤. كافران جدالكننده در دين خدا، سزاوار گرزهاى آهنين در جهنّم:
هذانِ خَصْمانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ فَالَّذِينَ كَفَرُوا ... وَ لَهُمْ مَقامِعُ مِنْ حَدِيدٍ [٢].
حج (٢٢) ١٩ و ٢١
٥. كافران اهلكتاب جدالكننده در ذات و صفات خداوند، سزاوار گرزهاى آهنين در جهنّم:
هذانِ خَصْمانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ فَالَّذِينَ كَفَرُوا ... وَ لَهُمْ مَقامِعُ مِنْ حَدِيدٍ [٣].
حج (٢٢) ١٩ و ٢١
٦. مأمورانى با گرزهاى آهنين، در جهنّم:
وَ لَهُمْ مَقامِعُ مِنْ حَدِيدٍ كُلَّما أَرادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْها مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيها وَ ذُوقُوا عَذابَ الْحَرِيقِ.
حج (٢٢) ٢١ و ٢٢
گرسنگى
گرسنگى، يعنى: گرسنه بودن، احتياج به خوردن داشتن [٤] و در مقابل سيرى است، [٥] در اين مدخل از واژه «جوع»، «طعام»، «مخمصه» و جملاتى مثل «لايحض على طعام المسكين» و «افيضو علينا مما رزقكم الله» استفاده شده است.
اهمّ عناوين: تحّمل گرسنگى، رفع گرسنگى و گرسنگان.
آفات گرسنگى
١. سلطهپذيرى، آفت گرسنگى:
وَ جاءَ إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَ هُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ وَ لَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهازِهِمْ قالَ ائْتُونِي بِأَخٍ لَكُمْ مِنْ أَبِيكُمْ أَ لا تَرَوْنَ أَنِّي أُوفِي الْكَيْلَ وَ أَنَا خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ فَإِنْ لَمْ تَأْتُونِي بِهِ فَلا كَيْلَ لَكُمْ عِنْدِي وَ لا تَقْرَبُونِ قالُوا سَنُراوِدُ عَنْهُ أَباهُ وَ إِنَّا لَفاعِلُونَ.
يوسف (١٢) ٥٨-/ ٦١
[١] . «مقمعه» مفرد «مقامع» به معناى گرز و عمود آهنين است كه بر سر زده مىشود. (لسانالعرب، ج ١١، ص ٣٠٦، «قمع»)
[٢] . «فى ربّهم» يعنى «فى دين ربّهم». (مجمعالبيان، ج ٧-/ ٨، ص ١٢٤؛ بحرالعلوم، ج ٢، ص ٤٥٣)
[٣] . «فى ربّهم» يعنى در ذات و صفات خدا. روايت شدهاست كه اهلكتاب گفتند: ما به خداوند شايستهتريم و كتاب ما پيش از كتاب شما و پيامبر ما پيش از پيامبر شما بوده است. مؤمنان گفتند: ما به خدا شايستهتريم كه به محمّد صلى الله عليه و آله ايمان آورديم و به پيامبر شما و به آنچه خدا به صورت كتاب نازل كرده ايمان آورديم و شما [اهلكتاب] كتاب و پيامبر ما را مىشناسيد سپس او را رها كرده، از روى حسادت به او كفر ورزيديد. (التفسير الكبير، ج ١٢، جزء ٢٣، ص ٢٠؛ انوارالتنزيل، ج ٤، ص ٦٨)
[٤] . فرهنگ فارسى، ج ٣، ص ٣٢٥٩. «گرسنگى»
[٥] . لغتنامه، ج ١١، ص ١٦٨١٨.