كنعان، قسمتى از شام را گويند، [٣] كه نسل كنعان در آن‌ سكونت داشتند سپس عبرانيّون بر آن مسلّط گشتند و پس از سكونت ابراهيم عليه السلام و فرزندانش از جمله يعقوب عليه السلام به علّت قحطى آنجا را ترك نموده به مصر عزيمت كردند. [٤] مفسّران مقصود از «جاء بكم من‌ البدو ...» (يوسف (١٢) ١٠٠) را سرزمين كنعان دانسته‌اند كه يعقوب عليه السلام همراه خاندانش از آن بيابان خشك به مصر آمدند. [٥]

كنعان بن نوح‌

كنعان، يكى از پسران نوح و شخصى كافر، مشرك و نافرمان نسبت به آن حضرت و شريعت وى بود و همان كسى بود كه در توفان غرق شد و عرب او را به نام‌ [يام‌] مى‌شناسند. [٦] در اين مدخل از واژه‌هاى‌ «ابنه»، «ابنى»، «اهلك» و نيز سياق بعضى آيات استفاده شده است.

پناهگاه كنعان‌

١. كوه، پناهگاهى امن و مطمئن، جهت درامان ماندن از غرق شدن، در پندار كنعان:

وَ هِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبالِ وَ نادى‌ نُوحٌ ابْنَهُ‌ ... قالَ سَآوِي إِلى‌ جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ‌ الْماءِ [٧] ...

هود (١١) ٤٢ و ٤٣

تكذيبگرى كنعان‌

٢. تكذيب آيات الهى، به وسيله كنعان:

لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً ... فَكَذَّبُوهُ فَأَنْجَيْناهُ وَ الَّذِينَ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَ أَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا إِنَّهُمْ كانُوا قَوْماً عَمِينَ.

اعراف (٧) ٥٩ و ٦٤

دعوت از كنعان‌

٣. استفاده نوح عليه السلام از احساسات پدرى، براى فراخوانى كنعان، جهت سوار شدن بر كشتى، پس از شروع توفان:

وَ هِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبالِ وَ نادى‌ نُوحٌ ابْنَهُ وَ كانَ فِي مَعْزِلٍ يا بُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنا وَ لا تَكُنْ مَعَ الْكافِرِينَ.

هود (١١) ٤٢

٤. دعوت نوح عليه السلام از كنعان، جهت ايمان به خدا:

... وَ نادى‌ نُوحٌ ابْنَهُ وَ كانَ فِي مَعْزِلٍ يا بُنَيَ‌

[١] . جامع‌البيان، ج ٢، جزء ٢، ص ٥.

[٢] . جامع‌البيان، ج ٣، جزء ٣، ص ٤٣٥؛ مجمع‌البيان، ج ١-/ ٢، ص ٧٧٨.

[٣] . معجم‌البلدان، ج ٤، ص ٤٨٤، «كنعان».

[٤] . قاموس كتاب مقدّس، ص ٧٤٠-/ ٧٤١، «كنعان».

[٥] . جامع‌البيان، ج ٨، جزء ١٣، ص ٩٤؛ الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ٩، ص ٢٦٧.

[٦] . تاريخ طبرى، ج ١، ص ١١٥ و ١١٩؛ المعتبر، ص ٣٨٣؛ اعلام‌القرآن، شبسترى، ص ٨٣٧.

[٧] . نام پسر نوح، كنعان بود. (مجمع‌البيان، ج ٥-/ ٦، ص ٢٤٨؛ الكشاف، ج ٢، ص ٣٩٦)