ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٦٨ - نتيجهء دوم

چگونه آفريده شده است و به آسمان كه چگونه بالا رفته است و به كوهها كه چگونه نصب شده‌اند و به زمين كه چگونه گسترده شده است .
( ٣ - أَ وَلَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) [١] ( آيا در ملكوت ( جلال و جمال عظمت الهى ) آسمانها و زمين نظر نكرده‌اند ) .
تحريك و تشويق به نظر در حقايق دو قلمرو انسان و جهان در آيات فراوانى ديده مى شود : از آن جمله عبس ٢٤ و يوسف ١٠٩ و الروم ٩ و فاطر ٤٤ و غافر ٢١ و ٨٢ و محمد ( ص ) ١٠ و ق ٦ . . .
نتيجهء آياتى كه در اين مبحث مطرح شده است
نتيجهء آياتى كه در اين مبحث مطرح شده است نتيجه يكم - نظر عبارتست از بررسى تحقيقى در يك موضوع ، نظر با نگرش و تماشا همان مقدار متفاوتست كه ارتباط محض حس با يك محسوس و فهم دقيق آن محسوس از نظر ماهيت و علل و مختصات و نتايج آن . تحصيل اين فهم و تحقيق بنا بر آيات قرآنى لازم و واجب است نه تنها يك امر مطلوب . مخصوصا با توجه به سئوالات تحريكى در بارهء تفكر و تدبر و تعقل كه چرا مردم فكر نمى كنند و چرا تدبر نمى نمايند . اين سئوالات از مردم در قرآن زياد ديده مى شود . بنا بر اين بايد گفت : مبناى اصلى معرفت در اسلام نظر و تحقيق در بارهء انسان و جهان است ، نه تقليد و نگرشهاى سطحى .
وسائل درونى شناخت
وسائل درونى شناخت وسائل شناخت بر دو نوع عمده تقسيم مى گردد : نوع يكم - وسائل برونى طبيعى و اولى كه عبارتست از حواس طبيعى و دستگاههائى كه براى كمك حواس ساخته مى شود . اين وسائل را در مباحث گذشته مطرح نموده‌ايم .

[١] الاعراف آيهء ١٨٥ .