ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٠٢ - انواع ظن و پندارها

< شعر > در چهى افتاده كان را غور نيست آن گناه اوست جبر و جور نيست < / شعر > مولوى نتيجه سوم - پديده‌ها و فعاليتهاى درونى هم مانند همهء پديده و فعاليتهاى برونى بر مبناى قوانين ثابت صورت مى گيرند . اين هر دو جريان جلوه گاه مشيت خداونديست . چنانكه اهميت دادن به انديشه و تعقل و وجدان و بكار انداختن و پذيرش نتايج كار آنها ، بحكم قانون الهى موجب رشد و پيشرفت آنها مى گردد .
همچنان بى اعتنائى به آنها و از كار انداختن و فلج كردن آنها طبق مشيت خداوندى موجب سقوط آنها است كه با كلماتى مانند « طبع اللَّه » ، « ختم اللَّه » تعبير مى گردد .
انواع ظن و پندارها در قرآن مجيد آيات مربوط به ظن بر پنج نوع است : نوع يكم - مخالف واقع . نوع دوم - موافق واقع . نوع سوم - ارزيابى ظن . نوع چهارم - ظن غير كاشف . نوع پنجم - محكوميت ظن . از جمله آيات مربوط به نوع يكم : ( ١ - وَإِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ الله إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ ) [١] ( اگر از اكثر مردم روى زمين اطاعت كنى ترا از راه خدا گمراه ميكنند ، آنان جز از ظن پيروى نمى كنند ) .
( ٢ - وَقالُوا ما هِيَ إِلَّا حَياتُنَا الدُّنْيا نَمُوتُ وَنَحْيا وَما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ وَما لَهُمْ بِذلِكَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ ) [٢] ( و آنان گفتند : چيزى جز زندگانى دنيوى ما وجود ندارد ، مى ميريم و زنده مى شويم و نمى ميراند ما را مگر دهر ، آنان باين ادعاى خود علم ندارند ، آنان براى گفتهء خود جز ظن ( پندار ) چيزى ندارند ) از اين نوع آيات كه مخالفت ظن را با واقعيات بيان ميكند ، در موارد زير آمده است : آل عمران ١٥٤ ، البقرة ٧٨ ، الانعام ١٤٨ ، يونس

[١] الانعام آيه ١١٦ .
[٢] الجاثية آيه ٢٤ .