بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤١٣ - تعاريف ديگر براى مفهوم و منطوق و اعراض مصنف(ره) از آنها

جواب از سؤال مذكور

جواب از اين سؤال آنستكه:

در حقيقت نزاعى كه در حجّيّت مفهوم و عدم حجّيّت آن وجود دارد دلالت كلام بر مفهوم و عدم دلالتش بر آن مى‌باشد يعنى صحبت در اينمسئله آيا جمله و كلام ظهور در مفهوم دارد يا چنين ظهورى برايش ثابت نيست و بعبارت روشن‌تر:

نزاع و اختلاف در اينستكه آيا اساسا براى جمله كذائى مفهوم حاصلست يا حاصل نيست نه آنكه بعد از تصديق بحصول آن و اعتراف به ثبوتش نزاع واقع شود در اينكه مفهوم ثابت آيا حجّت است يا حجّت نيست.

بنابراين معناى نزاع در مفهوم شرط كه مى‌گويند:

آيا مفهوم شرط حجّت است يا حجّت نمى‌باشد؟

آنستكه:

براى جمله شرطيّه با قطع نظر از قرائن خاصّه آيا دلالتى بر انتفاء حكم در صورت منتفى بودن شرط مى‌باشد يا چنين دلالتى وجود ندارد؟

و آيا جمله مزبور در معناى مذكور ظهور داشته يا فاقد اين ظهور مى‌باشد؟

نه آنكه بعد از پذيرفتن دلالت جمله شرطيّه بر مفهوم و ظهورش در آن نزاع شود كه آيا اين مفهوم حجّت است يا حجّت نمى‌باشد، چه آنكه اين نزاع اساسا بى‌معنا و بى‌اساس است اگرچه برخى از تعبيرات حضرات موهم آن مى‌باشد چنانچه مى‌بينيم مثلا مى‌گويند:

مفهوم شرط حجّت است يا حجّت نيست.

از ظاهر اين عبارت اينطور فهميده مى‌شود كه ثبوت مفهوم امر مسلّمى است تنها نزاع در حجّيّت و عدم حجّيّتش مى‌باشد ولى همانطورى كه گفتيم غرض ايشان معنائى است كه بيان نموديم.

چنانچه بايد توجّه داشت در دلالت برخى از جمل بر مفهوم در صورت وجود قرينه خاصّ بر ثبوت مفهوم نزاع و اختلافى نمى‌باشد زيرا اين مورد از حيطه بحث و