بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٠٢ - مسئله هشتم بدنبال جملات متعدد آمدن استثناء و اقوال علماء در آن

آنها جارى كرد.

٤- بين موارد بايد تفصيل داد و شرح آن چنين است:

در جملات متعدّده و متعاقبه اگر موضوع يكى بوده و در هركدام عليحدّه ذكر نشده بلكه تنها در صدر كلام مذكور باشد نظير اينكه مى‌گوئيد:

احسن الى النّاس و احترمهم و اقض حوائجهم الّا الفاسقين.

استثناء بتمام راجع مى‌باشد و اگر موضوع در هركدام بطور جداگانه ذكر شده مانند آيه كريمه‌اى كه قبلا ذكر شد اگرچه در معنا موضوع تمام يكى باشد حكم اينستكه استثناء بتمام راجع نيست.

بيان مراد

قوله: ثمّ يتعقبها استثناء فى آخرها: ضمائر مؤنّث به عمومات راجع مى‌باشند.

قوله: فيشكّ حينئذ: يعنى حين تعقب الاستثناء.

قوله: و الّذين يرمون المحصنات‌ الخ: سوره نور آيه (٤).

قوله: فانّه يحتمل ان يكون الخ: ضمير در « فانّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: و هو فسق هؤلاء: ضمير « هو » به « الحكم الاخير» عود مى‌كند.

قوله: ان يكون استثناء منه و من الحكم الخ: ضمير در « منه » به « الحكم الاخير» برمى‌گردد.

قوله: و ان كان رجوعه الى غير الاخيرة: ضمير در « رجوعه » به استثناء برمى‌گردد.

قوله: و لكنّه يحتاج الى قرينة عليه: ضمير در « لكنّه » به رجوع الى غير الاخيره راجع است چنانچه ضمير در « عليه » نيز چنين مى‌باشد.

قوله: ظهوره فى رجوعه الى جميع الجمل: ضمير در « ظهوره » به كلام و در « رجوعه » به استثناء برمى‌گردد.

قوله: و تخصيصه بالاخيرة: ضمير در « تخصيصه » به استثناء عود مى‌كند.