بیان المراد؛ شرح فارسی بر اصول الفقه - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٣٨ - اثبات ظهور جمله شرطيه در امور سهگانه

هو: اذا لم تركض الرّجل او لم تطرف العين فلا تأكل.

ترجمه: مرحوم مصنّف مى‌فرمايد:

و در اينجا آنچه مقصود ما بود و بآن متمايل مى‌باشيم يعنى اعتقاد باينكه جمله شرطيّه ظاهر است در امورى كه ببركت آنها مفهوم را مى‌توان از آن استظهار كرد تمام شد و از بيانش فارغ شديم.

و بهرتقدير ظهور جمله شرطيّه در مفهوم از مطالب و امورى است كه جاى شكّ نبوده و نبايد در آن ترديد بخود راه داد و هرجمله شرطيّه‌اى كه القاء و اطلاق گردد لازمست بى‌درنگ بر افاده مفهوم و ظهور جمله در آن حمل گردد مگر آنكه با آن قرينه صارفه همراه بوده يا احيانا جمله در مقام بيان موضوع باشد چنانچه شرحش گذشت.

و شاهد ما بر اين گفتار استدلال مولانا الصّادق عليه السّلام است بمفهومى كه در روايت ابى بصير مى‌باشد:

ابو بصير مى‌گويد:

راجع به گوسفندى كه ذبح شده و حركتى نداشته و خون تازه زيادى از او خارج گرديده از حضرت ابا عبد اللّه عليه السّلام پرسيدم؟

حضرت فرمودند:

آنرا نخور، زيرا على عليه السّلام مى‌فرمودند:

وقتى حيوان پاهايش را بر زمين بكوبد و گوشه چشمش را حركت داد پس از آن تناول بنما.

در اين حديث شريف امام صادق عليه السّلام بفرموده مولانا امير المؤمنين عليه السّلام استدلال فرموده‌اند كه ذبيحه مورد سؤال قابل خوردن نيست، پرواضح است زمانى اين استدلال تمام و صحيح است كه براى جمله شرطيّه « اذا ركضت الخ» مفهوم باشد يعنى از ظاهر آن اينطور بفهميم كه:

وقتى حيوان پاهايش را بزمين نزد يا گوشه چشمش را حركت نداد نبايد از