بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ١٣٠ - لزوم پرهيز از افراط و تفريط

اگرچه خصوصيات آن و كاربردشان به تفاوت خصوصيات اجتماعات و افراد تغيير پيدا مى‌كنند ولى اصل آن در هر حال ثابت و محفوظ است.

بنابراين نتيجه مى‌گيريم كه يك سلسله احكام و مقرّرات و اصول اخلاقى اجتماعى است كه همواره باقى و غير متغير است مانند حسن و قبح مطلق همچنان كه خود اجتماع مطلق نيز همين حال را دارد يعنى همواره باقى و لايتغيّر است و هيچ‌وقت اين اجتماع تبديل به انفراد نمى‌شود اگرچه خصوصيات اجتماعات مانند خصوصيات حسن و قبح تغيير و تبديل پيدا مى‌كنند.

لزوم پرهيز از افراط و تفريط

اكنون كه اين قسمت از مقصود روشن شد مى‌گوييم: بدون ترديد هر فردى از انسان براى وجود و بقاء خود نيازمند منافع و كمالاتى است كه لازم است آنها را تحصيل نمايد و شاهد بر اين معنى اين است كه دستگاه خلقت، او را مجهّز به قوايى كرده كه بتواند به هدف خود نايل آيد مثلا به او دستگاه تغذيه و توليد مثل و غيره داده است. بااين‌حال حق ندارد در اين قسمتها كوتاهى و تفريط كند و از آنها استفاده ننمايد همچنان كه حق تعدّى و افراط هم ندارد و نمى‌تواند در خوردن و آشاميدن و ارضاع غريزه جنسى، افراط كند تا بميرد يا بيمار شود بلكه بايد براى رسيدن به منافع اين قوا، حد وسط را رعايت كند.

عفّت حالت اعتدال‌

اين حالت اعتدال، همان حالتى است كه علماى اخلاق آن را «عفت» نام گذارده‌اند و دو طرف افراط و تفريط آن را «حرص» و «تنبلى» مى‌نامند. اين از يك طرف از طرف ديگر افراد انسان همواره با يك رشته اضداد و امورى كه با وجود و بقاء آنها مخالفت دارد، مواجهند، و براى ادامه حيات خود ناچار بايد