بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٢٨٥ - بازتاب خوف و رجا در اعمال

بازتاب خوف و رجا در اعمال

در اين زمينه حضرت امام على (ع) مى‌فرمايند:

يدّعى بزعمه انّه يرجو الله كذب و العظيم ما باله لا يتبيّن رجائه فى عمله فكلّ من رجأ عرف رجائه فى عمله و كلّ رجاء الاّ رجاء الله فانّه مدخول و كلّ خوف محقّق الاّ خوف الله فانّه معلول يرجو الله فى الكبير و يرجوا العباد فى الصّغير فيعطى العبد ما لا يعطى الرّب فما بال الله جلّ ثنائه يقصّر به عمّا يصنع لعباده ؛ [١]در بين مردم كسى است پيرو خواهشهاى نفس و در معاصى فرو رفته است، اما به گمان خود ادعا مى‌كند به خدا اميدوار است. سوگند به خداوند بزرگ كه دروغ مى‌گويد! چگونه است كه اميدواريش به خداوند در عمل و كردارش نمودار نيست. هركس به خداوند اميد دارد، اميدوارى او در عملش شناخته شده است و هر اميدى غير از اميد به خدا، مغشوش و ناخالص است و آثار هر ترسى از هركسى در او محقّق و ثابت است، به جز ترس از خدا كه اثرش در اشخاص ديده نمى‌شود. پيرو هواى نفس، از خدا ترسى ندارد؛ زيرا كه نشانه آن در او آشكار نيست. در كار بزرگ (آسايش دنيا و آخرت و نعمتهاى عظيم بهشتى) به خداوند اميد دارد و در چيز كوچك (زندگى و متاع فانى دنيا) به غير خدا اميد و دلبستگى دارد و به بنده خدا چنان احترام و خضوع و خشوع مى‌كند و براى مال و مقامش از او حساب مى‌برد كه براى پروردگار چنين نمى‌كند.

هركسى اميد دارد، اميدش در عملش ظاهر مى‌شود؛ همان گونه كه كشاورز به اميد حاصل و ثمره، زمين را شخم مى‌زند و مى‌كارد و اگر نااميد بود هيچ‌وقت به دنبال كار و عمل نمى‌رفت. اين مثل معروف كه «به اميد زنده هستم» يك حقيقت است و هر تحرّكى براى كارى، به اميد ثمر آن است. به قول ملاى رومى:

گر نبودى ميل و اميد ثمر كى نشاندى باغبان بيخ شجر

كسى كه گناه كرده و شيطان اماره او را فريب داده، صفات خداوند از قبيل لطف و احسان و كرم و رحمت بى‌منتهاى خداوند را مى‌بيند و خود را قابل

[١] نهج البلاغهء فيض الاسلام، خطبهء ١٥٩ فراز ٨.