بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٣٩ - مراتب نفس

داراى اطمينان نفس هستند و به عبارت ديگر، اقتضائات و خواسته‌هاى آنها در مجراى صحيح به‌كارمى‌رود.

اما ما انسانهاى معمولى كه از اوّل، نفس مطمئنه نداشته‌ايم و خداوند ما را مانند انبيا و اوصيا قرار نداده است، بايد براى تربيت نفس، آن را به مقام اطمينان برسانيم و غضب و شهوتمان باعث تكبّر و غرور در برابر بندگان خدا نشود و از طرفى، بايد غيرت ناموسى و دينى داشته باشيم و در مقابل ظالمين بى‌تفاوت و بى‌همّت نباشيم. بنابراين غضب در وجود انسان هست، اما كارفرماى او عقل است كه در اين صورت قوهء غضب از مأموران و گماشته‌هاى عقل مى‌شود و در اين صورت، نفس مى‌شود نفس مطمئنه.

پيامبر (ص) مى‌فرمايد: شيطانى اسلم بيدى‌[١]؛ شيطان من به دستم تسليم شده. بر هر كسى شيطانى موكّل است، اما او بر اولياى خدا سلطنت ندارد. قرآن مى‌فرمايد:

إِنّهُ ليْس لهُ سُلْطانٌ على الّذِين آمنُوا و على‌ ربِّهِمْ يتوكّلُون * `إِنّما سُلْطانُهُ على الّذِين يتولّوْنهُ و الّذِين هُمْ بِهِ مُشْرِكُون[٢] بى‌گمان شيطان بر اهل ايمان واقعى و توكل‌كنندگان بر خدا سلطنت ندارد و تنها سلطنتش بر كسانى است كه ولايت (دوستى او) را مى‌پذيرند و به خداوند شرك مى‌آورند.

شيطان در افراد عادى، به قوهء شهوت و غضب كمك مى‌كند و چون در وجود آنها شعبه و ريشه دارد، بر آنان مسلط مى‌شود و اگر زمينه نفوذ شيطان و شهوت و غضب نبود و آنها تحت حكومت عقل بودند، نمى‌توانست مسلط شود و نفس، مطمئنه مى‌شد.

[١] مضمون حديث در نيل الاوتاد شوكانى، ص ٣٣٠ و عوالى الآلى ابن ابى جمهور احسائى، ص ٩٧، ج ٤ آمده است.

[٢] نحل (١٦) آيهء ١٠٠.

ـ