بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ١٥٨ - تزاحم در عالم مادّه

يعنى آن زندگى كه به ما نزديك‌تر است؛ زيرا دوگونه حيات هست: ١. زندگى دنيا كه از زندگى آخرت به ما نزديك‌تر است. ٢. زندگى آخرت كه عقبا هم از آن تعبير مى‌شود؛ زيرا عقب و پشت سر زندگى فعلى دنيا، و نتيجه و معاد و عاقبت زندگى اين جهان است.

احتمال ديگر اين است كه دنيا از مادهء «دنىّ» و «دنائت» باشد؛ يعنى پستى البته اين در مقايسه با زندگى آخرت است كه معنوى و ماوراى ماده است، وگرنه دنيا فى حدّ نفسه و به خودى خود، پست نيست و هرچند دنيا در جنب حيات آخرتى و با مقايسه با آن پست و بى‌ارزش است، ولى ظاهرا دنيا از دنائت به معنى پستى نيست؛ بلكه از «دنوّ» به معناى نزديك بودن است.

تزاحم در عالم مادّه‌

يكى از خصوصيات دنيا، كه عالم ماده و ماديات است، تزاحم و اصطكاك موجودات است كه هر موجودى شرايط خاص خودش را مى‌طلبد و براى رسيدن به هدف، موجب مزاحمت با موجود ديگر مى‌شود. علماى اخلاق مى‌فرمايند هستى دنيا به دو گونه ملاحظه مى‌شود: ١. ملاحظه دنيا فى نفسها؛ ٢. ملاحظه آن نسبت به ما. به بيان ساده‌تر، از موجودات عالم ماده، كه يكى از آنها خود ما و نيز آفتاب، زمين، ستارگان، گياهان و حيوانات است، از نظر فلسفى به عالم ماده تعبير مى‌شود.

از نظر ما الهيّون، جهان متكى به وجود واجب الوجود و قائم به او است و مرتبه‌اى از مراتب هستى را تشكيل مى‌دهد و موجودات اين رتبه از هستى، تطورات و صورى هستند كه عالم ماده به خود گرفته است. فلاسفه اين مرتبه را نازل‌ترين مراتب هستى مى‌دانند. در بعضى روايات از حضرت على (ع) آمده كه: و لا نظر اليها منذ خلقها؛ [١] از وقتى خداوند دنيا را خلق فرمود، نظر رحمت

[١]نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج ١٩، ص ٢٥٥.