بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٢٣٣ - استدراج يا عذاب گام به گام

اين بهره‌مندى از مال و فرزند و لذتهاى مادى شتاب به سوى خوبيها نيست؛ بلكه استدراج كفّار به سوى عذاب است. در همين زمينه باز هم خداوند در سورهء اعراف و قلم مى‌فرمايد:

سنسْتدْرِجُهُمْ مِنْ حيْثُ لا يعْلمُون؛ [١] كسانى كه آيات ما را دروغ پنداشتند، آنها را به تدريج، از آنجا كه نمى‌دانند، به قهر خود مى‌گيريم.

و أُمْلِي لهُمْ إِنّ كيْدِي متِينٌ؛/[٢] و به آنها مهلت مى‌دهم. به تحقيق كه مكر و تدبير من استوار است.

استدراج از درجه است و درجه به معناى نردبان يا پلهء آن است و تدريج يعنى آهسته‌آهسته وارد چيزى شدن و درجه به درجه بالا رفتن يعنى پله به پله رفتن. خداوند مى‌خواهد بفرمايد اين كسانى را كه ثروت به آنها داده مى‌شود و درعين‌حال كفار هستند، ما مى‌خواهيم استدراج كنيم؛ يعنى درجه به درجه به دست خودشان از ناحيه‌اى وارد فساد و گناه شوند كه خودشان هم متوجه نيستند. در همين زمينه در سوره مبارك انعام مى‌فرمايد:

فلمّا نسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ فتحْنا عليْهِمْ أبْواب كُلِّ شيْ‌ءٍ حتّى إِذا فرِحُوا بِما أُوتُوا أخذْناهُمْ بغْتةً فإِذا هُمْ مُبْلِسُون؛[٣] پس هنگامى كه فراموش كردند آنچه را بدان تذكر داده شدند، برايشان درهاى همه چيز را بگشوديم تا زمانى كه بدان چه داده شدند، شادمان گرديدند؛ ناگهان آنان را گرفتار عذاب كرديم. پس بى‌درنگ، آنها سرافكندگان خواهند بود. مى‌فرمايد اين مردم همين‌كه فراموش كردند امورى را كه به آنها تذكر داده شده بود، درهاى هر نعمتى را به سوى آنها باز كرديم و از هر جهتى، نعمتهاى فراوانى داشتند؛ تا آنجا كه

[١] قلم (٦٨) آيهء ٤٤.

[٢] همان، آيهء ٤٥.

[٣] انعام (٦) آيهء ٤٤.