بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٢٦٦ - علت ذكر صفت «كريم»

بفرمايد اينجا انتظار مى‌رود انسان غرور نداشته باشد؛ ولى او مغرور مى‌شود.

علت ذكر صفت «كريم»

بعضى از مفسران كلمه «ما غرّك» را به‌گونه‌اى معنا كرده‌اند كه از آن سوء استفاده مى‌شود. آنها مى‌گويند خداوند با جمله «ما غرّك بِربِّك الْكرِيمِ»گويا در مقام تلقين اين مطلب است كه علت مغرور شدن به خدا كريم بودن پروردگار است. به عقيده اين مفسران، در واقع پرسش خداوند به‌گونه‌اى است كه بنده‌اش مى‌تواند بگويد كرم خودت ما را مغرور كرد؛ چون تو ستار العيوب و غفّار الذنوب هستى. در دعاى ابو حمزه ثمالى آمده:

تستر الذّنب بكرمك و تؤخّر عقوبتك بحلمك؛ گناه را با كرمت مى‌پوشانى و عقوبت را با حلمت تأخير مى‌اندازى.

پس بر حسب ظاهر، در نظر گرفتن كرم خداوند اقتضا دارد ما گناه كنيم و انجام دادن گناه برايمان آسان باشد.

اما به عقيده بزرگان اهل تفسير، از جمله علامه طباطبايى، اين برداشت صحيح نيست و خداوند نمى‌خواهد به بندگان عاصى و گناهكار كار، تلقين حجت كند و به قول ما، دهان آنها بگذارد كه چنين عذرى بياورند؛ چون كرم خداوند نمى‌تواند عذرى براى گناه باشد.

آيه در مقام بيان اين مطلب است كه بفهماند اى انسان، آيا سزاوار است با خدايى كه تو را در بهترين حالت آفريده و ساخته، مخالفت كنى؟ مثل اينكه به فرزند بگوييم پدر مهربانى كه اصلا هرچه دارى و مايهء وجودى تو از او است، چه بدى از او ديده‌اى كه مخالفت او را مى‌كنى.

آيه شريفه نيز مى‌گويد اى انسان، چگونه مغرورانه مخالفت خداى خود را مى‌كنى؛ كسى مربى و پروردگار تو است (ربّك) كه اگر دستورى هم به تو