بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ١٠٢ - پاسخ به دو شبهه

گفتار پنجم: نسبت ميان ارادهء انسان با ارادهء خداوند

پاسخ دو شبهه

خلاصهء درس گذشته اين شد كه توجه دادن انسانها به مبدأ توحيدى عالم و اينكه هرچه به وقوع مى‌پيوندد زير نظر خداست، صفاتى چون؛ رضا، تسليم، توكل، اطمينان خاطر و سكونت نفس را پديد مى‌آورد. از طرفى ديگر، توجه دادن به آخرت هم انسان را تربيت مى‌كند كه در راه خدا از بسيارى از لذايذ و منافع بگذرد و براى رسيدن به اجر و ثواب آخرتى، سختيهاى بسيارى را تحمل كند.

با توجه به اين مطالب، دو اشكال پيش مى‌آيد؛ يكى اينكه اعتقاد به قضا و قدر موجب تنبلى و جلوگيرى از فعاليت و تلاش مى‌شود و ديگر اينكه اعتقاد به معاد و تحمّل مشكلات براى رسيدن به اجر و ثواب آخرتى، سبب بى‌رغبتى به دنيا و تأمين نكردن نيازهاى دنيايى مى‌شود و اين خود موجب عقب‌ماندگى جوامع بشرى است.

جواب اشكال اوّل: معناى اينكه همه چيز براساس قضا و قدر الهى است، اين نيست كه اسباب و علل وجود ندارد و همه چيز بى‌واسطه و به خواست خداوند و بدون تقدير او است؛ بلكه مقصود ما اين است كه قسمت بسيارى از