بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٤٢ - خلق و ملكه

گفتار دوم: ثبات و زوال صفات نفسانى

خٌلق و ملكه

در فلسفه در مباحث نفس، بحثهايى راجع به اخلاق وجود دارد كه جزء حكمت عملى است؛ چون فلاسفه حكمت و فلسفه را تقسيم مى‌كنند به حكمت نظرى كه مربوط است به شناخت جهان و واقعيتها، آن‌طور كه هستند، و حكمت عملى كه علم بايدها و نبايدها است؛ يعنى اينكه بايد اين‌طور عمل كنيم يا آن‌طور؟ و در حكمت عملى بحثى به نام اخلاق مطرح است.

اخلاق جمع خلق است و خلق كه لفظى است عربى، تقريبا با ملكه يك معنى دارد. مى‌گويند خلق يا ملكه، هيئت و كيفيت نفسانى است كه منشأ صدور افعال به سهولت و آسانى است و كيفيت كه به معناى چگونگى است؛ قسمى از عوارض است؛ زيرا عرض و كيفيت، يا محسوس است و جسمانى كه مربوط به چگونگيهاى جسم است، مثل شكل، سفيدى، سياهى، خوش‌تركيب بودن؛ و يا نفسانى است كه از عوارض روح و روان انسان است و بر دو قسم است؛ ١. يا سريع الزوال است؛ يعنى زود زايل مى‌شود كه آن را حال مى‌نامند. ٢. اگر سريع الزوال نباشد و ثابت و راسخ باشد، به آن ملكه و