بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ١٦٢ - استفادهء بهينه از دنيا

اضافى و در مقايسه با عالم آخرت است؛ به اعتبار اين‌كه عالم دنيا نسبت به مراحل ديگر هستى، پست است. قرآن مى‌فرمايد:

و ما الْحياةُ الدُّنْيا فِي الْآخِرةِ إِلاّ متاعٌ؛ [١] دنيا در قبال آخرت متاع ناقابلى بيش نيست.

بد بودن دنيا هم نسبى و قياسى و از اين باب است كه عالم ماده، محل تصادم و تزاحم است و چه بسا كه بايد براى رسيدن به آن بسيارى از خوبيها را از دست داد، ولى در عين حال لازمهء زندگى دنيا است. دنيا اگر در مسير تأمين حيات اخروى و زندگى ابدى باشد، خوب است. اگر مال بد بود، خداوند عنايت نمى‌كرد، به قول مولوى در مثنوى:

چيست دنيا از خدا غافل شدن نِى قُماش و نقره و فرزند و زن‌[٢]

مال را گر باشى بهر دين حمول نعم مال صالح گفت آن رسول‌[٣]

اين شعر مضمون حديث پيامبر (ص) است كه فرمود: «نعم المال الصالح للرّجل الصّالح؛ چقدر خوب است مال خوب براى شخص شايسته». به نظر من، بهترين مصداق فرمايش پيامبر (ص)، مال حضرت خديجه (ع) است كه وقتى اين افتخار نصيب او شد كه به همسرى پيامبر (ص) درآيد، ثروت هنگفت خود را - كه اگر نگوييم از ثروتمندان درجهء اول سرزمين حجاز بود و يا اقلا در رديف درجه اولها بود - در اختيار پيامبر اسلام گذاشت كه در راه پيشرفت اسلام مصرف شد. پس ثروت شخص صالح، بهترين مال است. بعد مولوى تشبيه مى‌كند و مى‌گويد:

آب در كشتى هلاكِ كشتى است آب در بيرونِ كشتى، پُشتى است

[١] رعد (١٣) آيهء ٢٦.

[٢] مثنوى مولوى، دفتر اوّل، ص ٢٢، س ٣٠ و ٣١.

[٣]. همان، س ٣١.