بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ١٨٩ - زهد از نگاه امير المؤمنين (ع) و پيامبر (ص)

الْأرْضِ و لا فِي أنْفُسِكُمْ إِلاّ فِي كِتابٍ مِنْ قبْلِ أنْ نبْرأها إِنّ ذلِك على اللّهِ يسِيرٌ[١] هر رنج و مصيبتى كه در زمين (از قحطى و فقر و ستم) يا در نفسهاى شما (مثل درد، ترس و غم) وارد مى‌شود، همه در كتاب (لوح محفوظ و كتاب تقدير) پيش از آفرينش ثبت است، و ايجاد آن بر خداوند آسان است.

لِكيْلا تأْسوْا على‌ ما فاتكُمْ و لا تفْرحُوا بِما آتاكُمْ و اللّهُ لا يُحِبُّ كُلّ مُخْتالٍ فخُورٍ؛ [٢] تا دريغ و تأسف نخوريد (اندوهگين نشويد) بر آنچه از دست شما رفته است و به آنچه خداوند به شما داد، دلشاد (مغرور) نشويد و خداوند هيچ متكبر خودستايى را دوست ندارد.

آن دو جمله، كه زهد از آن استفاده مى‌شود، عبارت است از: عدم تأسف بر چيزهاى از دست رفته، و خوددارى از غرور به آنچه به انسان مى‌رسد. كسى كه دلبستگى به دنيا ندارد، از پيشامدهاى ناگوار و مصيبتهاى جانى و مالى نگرانى ندارد و آن را تقدير الهى مى‌داند و با از دست رفتن جان، مال، فرزند و زندگى، تأسف نمى‌خورد و در صورت تمكّن و برخوردارى از دنيا، مغرور نمى‌شود و خود را گم نمى‌كند.

سپس حضرت در مقام نتيجه‌گيرى مى‌فرمايد:

فمن لم يأسف الماضى و لم يفرح على الآتى فقد اخذ الزهد بطرفيه؛ [٣] كسى كه بر آنچه گذشت و از دستش رفت، افسوس نخورد و غرور و شادى بيش از حد بر آنچه به دستش مى‌آيد، پيدا ننمود، دو طرف زهد را در دست دارد.

وقتى انسان طبق آيه شريف معتقد بود هر حادثه و پيشامد و مصيبت و نعمتى براساس تقدير الهى است و قبل از آفرينش نظام هستى، در كتاب تقدير

[١] حديد (٥٧) آيهء ٢٢.

[٢] همان.

[٣]نهج البلاغه، فيض الاسلام، كلمهء قصار ٤٣١.