بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٥١ - لذت و رنجش روح

يكى از كلّيات علم اخلاق، اخلاق خوب و بد است كه سبب لذّت يا درد و رنج روح مى‌شود. علماى اخلاق معتقدند، همان‌طور كه جسم ما در اثر سلامتى لذّت مى‌برد و در اثر بيمارى درد را احساس مى‌كند و رنج مى‌برد، روح ما نيز گاه ممكن است از سلامتى برخوردار باشد و گاهى هم دچار امراض مى‌شود و از آنها رنج مى‌برد؛ با اين تفاوت كه مرضهاى جسمى با مرگ انسان پايان مى‌پذيرند؛ ولى در بيماريهاى روحى، رنج بعد از مرگ بيشتر است؛ مثلا انسان حسود هنگامى كه مى‌بيند ديگرى نعمتى دارد، ناراحت مى‌شود و به آتش حسد روحى خود مى‌سوزد و همواره از عيش ديگران تلخكام است؛ چنان‌كه سعدى مى‌گويد:

توانم كه نيازارم اندرون كسى حسود را چه كنم كاو ز خود رنج برد

حسود از غم عيش شيرين خلق هميشه رود آب تلخش به حلق

بمير تا برهى اى حسود كه اين رنجى است كه از مشقت آن جز به مرگ نتوان رست‌

مى‌گويد مى‌توانم خود را كنترل كنم كه به ديگران زخم زبان نزنم و آنها را ناراحت نكنم اما حسود را چه كنم كه به آتش خودش مى‌سوزد و به فرمايش امام صادق (ع): الحسد ياكل الايمان كما تأكل النّار الحطب[١] آتش حسد همانند آتش هيزم ايمان انسان را مى‌خورد. البته بيت دوم چيزى را مى‌فهماند كه على القاعده خود سعدى هم معتقد نيست؛ چون ظاهرش اين است كه حسود با مردن از درد و رنج و زحمت حسد، رهايى مى‌يابد درحالى‌كه اين‌طور نيست و كسى كه اخلاق ناشايست دارد با مردن نجات پيدا نمى‌كند.

حسود تنها در اين دنيا رنج نمى‌برد؛ بلكه همان گونه كه علماى اخلاق معتقدند و نيز براساس آيات شريفهء قرآن و كلمات پيشوايان دين، بدست مى‌آيد بعد از مرگ، تازه گرفتارى حسود آغاز مى‌شود و كسى كه اخلاق ناپسند دارد، با مرگ از نتايج آن نجات نمى‌يابد.

[١] اصول كافى، ج ٢، ص ٣٠٦، باب الحسد.