بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ١٢٤ - تفاوت مسلكها

است، از اين شيوه استفاده شود و بدون توجه به جنبه‌هاى آخرتى اعمال و صفات، آثار و نتايج دنيوى آنها گوشزد شود.

٢. تربيت نفوس از راه توجه دادن به آثار و نتايج آخرتى صفات؛ مثلا قرآن مى‌فرمايد:

إِنّ اللّه اِشْترى‌ مِن الْمُؤْمِنِين أنْفُسهُمْ و أمْوالهُمْ بِأنّ لهُمُ الْجنّة؛ [١] خداوند جانها و اموال مؤمنيان را در مقابل بهشت از آنها خريده است.

و در آيه ديگر مى‌فرمايد:

و إِنّ الظّالِمِين لهُمْ عذابٌ ألِيمٌ؛/[٢] و بى‌گمان ستمكاران برايشان عذاب دردناك است.

اين مسلك و روش دوم براى تهذيب اخلاق در حد متوسط قرار دارد و انسان را به امور حقيقى و واقعى‌اى توجه مى‌دهد كه در آخرت نصيب او مى‌شود.

٣. مسلك و روش سوم، كه مخصوص قرآن است و در هيچ‌يك از كتب آسمانى و تعليمات انبيا ديده نشده و در آثار فكرى حكما نيامده، طريقه عرفان است. اين روش كه زمينه پيدايش صفات رذيله را از بين مى‌برد مرحله عالى تربيت اخلاقى است و از اين مكتب، شاگردان فراوانى تربيت شده و علماى ربانى و صالحان و اوليا در پرتو اين حقيقت رشد يافته‌اند و زنان و مردان نامدارى از آن بهره گرفته‌اند.

تفاوت مسلكها

اساس اين مسلك بر پايه عشق و محبت خدا و مقدم داشتن خواست و اراده او بر خواست بنده است و همين موجب مى‌شود كه اين سه مسلك و مكتب از نظر

[١] انفال (٨) آيهء ٤٦.

[٢] توبه (٩) آيهء ١١١.