بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٣٠٨ - انگيزههاى غرور طالبان علم

خوب به اخلاقيات بپردازند كه زيربناى تمام اعمال و علوم و دانستنيها است.

٥. برداشت صحيح از مفاهيم اخلاقى: البته ضمن خودسازى و توجه به مسائل اخلاقى، بايد از مفاهيم اخلاقى، به طور صحيح آگاه شويم؛ مثلا معناى درست صبر و توكل و رضا و تسليم را بدانيم و مثلا اينكه گفته مى‌شود: «رضا به داده ده و گره از جبين بگشا» يعنى چه؟ آيا معنى رضا اين است كه اگر حقمان را هم ربودند، ساكت باشيم؟ اگر چنين باشد، پس بهانه و حربهء مكاتب ماركسيستى هم درست است كه مى‌گويند هركس دم از صبر و توكل بزند، مهدور الدّم و براى جامعه خطرناك است.

بنابراين ما بايد به خوبى بدانيم كه مقصود از اين صفاتى كه اسلام بر آنها تكيه دارد و آنها را جزء صفات پسنديده دانسته است، چيست؟ تا تن به ذلت دادن را، صبر ندانيم. لازمهء رفع اين‌گونه اشتباهات آن است كه در مقام تحقيق و بررسى اين‌گونه صفات باشيم و اين بستگى به مقدار بينش شخص دارد كه بفهمد چگونه بايد به چنين بحثهايى بپردازد و چه مسائلى در چه شرايطى لازم است. در دوران طلبگى خود گاه مى‌ديديم كه برخى از طلبه‌ها، كتابهايى را مطالعه مى‌كردند كه هيچ سودى نداشت و گمان مى‌كردند كه توصيه به مطالعات فراوان به اين معنا است كه هر كتابى را بخوانند؛ و يا سعى بسيارى مى‌كردند كه شعر بگويند. البته داشتن طبع شعر، خوب است، اما كسى كه طبع شعر ندارد و بخواهد شعر بگويد، مثل آن است كه بخواهد از چاه خشك آب بردارد.

طبقه عالم به يك معنى، مثل قلب و يا مثل چشم و مغز براى جامعه است. اگر آنها به درستى وظيفه‌شان را تشخيص دهند و خوب در مقام عمل برآيند، جامعه هم به خوبى پيش مى‌رود. پيامبر (ص) مى‌فرمايد:

صنفان من امّتى اذا صلحا صلحت امّتى و اذا فسدا فسدت امّتى الفقهاء و الامراء؛ [١] دو صنف

[١] خصال، صدوق، ص ٣٧٥؛ تحف العقول، ص ٥٠.