بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٢٨٤ - نشاط و تلاش در سايه خوف و رجاء

گفتار هيجدهم: مكر خداوند

نشاط و تلاش در سايهء خوف و رجا

گفتيم كه از مسئلهء خوف از خداوند ممكن است برداشتى شود كه موجب غرور شود؛ يعنى خوف به حدّ يأس برسد؛ به‌طورى كه خطاكار فكر كند كار او قابل اصلاح و ترميم‌پذير نيست و بنابراين چرا بايد خود را محدود كند و گناه نكند و مدت باقيمانده عمرش را با خوشگذرانى نگذراند. ولى برداشت سازنده از خوف اين‌گونه است كه معصيت‌كار توجه كند كه خداوند عادل و مراقب اعمال همه انسانهاست و ترس از كيفر الهى باعث مى‌شود كه او اعمال خود را كنترل كند.

رجا و اميد نيز همانند خوف، يا سازنده است و يا مخرّب. اگر مهربان و غفّار و پرده‌پوش بودن خداوند، دستاويزى براى ارتكاب گناه باشد، مخرّب است و اين اميدى دروغ و ناشى از غرور است كه شخصى درباره خداوند چنين تصور كند كه رحمت و غفاريّت او ايجاب مى‌كند از همه لذتهاى اين دنيا بهره‌مند شود و هيچ عقابى نداشته باشد، چنين رجا و اميدى، عامل سكون و ركود است. اما اگر اين‌طور برداشت شود كه خداوند متعال از لطف عامّ خود راههايى را براى ما قرار داده تا به اصلاح و جبران خطاهاى خود بپردازيم، اين اميد موجب نشاط و تلاش و اطمينان خاطر مى‌گردد.