بیست گفتار اخلاقی - عرفانی - ایزدی، عباس؛خزائلی، محمدعلی - الصفحة ٢٨٢ - خوف و رجا در نظر امام سجاد (ع)

و ارحمنى لضعفى سيّدى، عليك معتمدى و معوّلى و رجائى و توكّلى و برحمتك تعلّقى؛ اى آقاى من، به خاطر ناتوانى‌ام به من رحم كن، اعتماد و تكيه‌گاه من، و اميد و توكلم بر توست و به رحمت تو علاقه‌مندم.

الهى لم اعصك حين عيتك و انا بربوبيّتك جاحد و لا بامرك مستخف و لا لعقوبتك متعرّض و لا لوعيدك متهاون لكن خطيئة عرضت و سوّلت لى نفسى و غلبنى هواى و اعاننى عليها شقوتى و غرّنى سترك المرخى علىّ فقد عصيتك و خالفتك بجهدى فالان من عذابك من يستنقذنى و من ايدى الخصماء غدا من يخلّصنى؟ اى پروردگار من، وقتى معصيت تو را كردم، چنين نبود كه ربوبيت تو را منكر باشم و اين‌گونه هم نبود كه فرمان تو را سبك بشمارم و متوجه عقوبت تو مباشم و وعيد عذاب تو را ناچيز بشمارم، ولى خطايى پيش آمد و نفس اماره مرا فريب داد و عمل بد را در نظرم خوب جلوه داد و هواى نفسم بر من غالب شد و بدبختى‌ام مرا در اين خطا كمك كرد.

و غرّنى سترك المرخى علىّ؛ و پوشش آويختهء رحمت تو بر من، مرا فريب داد و با قدرت و توانم تو را معصيت و مخالفت نمودم. پس حالا چه كسى مرا از عذاب تو نجات مى‌دهد و فرداى قيامت چه كسى مرا از دست ملائكه عذاب مى‌رهاند. لو لا ما ارجو من كرمك وسعة رحمتك و نهيك ايّاى عن القنوط لقنطت عند ما اتذكّرها؛ اگر اميدم به كرم و رحمت تو نبود و اينكه مرا از نااميدى نهى فرمودى، هرآينه هنگام يادآورى اعمال گذشتهء خود، نااميد از آمرزش مى‌شدم.

امام سجاد (ع) در مقام دعا خوف سازنده‌اى را متذكر مى‌شوند كه در عمل انسان تأثير مثبت دارد و وى را وادار مى‌كند كه مواظب اعمال و رفتار خود باشد. اما اگر خوف به اين معنا باشد كه ديگر - نعوذ بالله - خدا و پيامبر هيچ‌كدام نمى‌توانند مرا بپذيرند، اين سازنده نيست و مخرّب است و انسان را از تغيير و اصلاح نااميد مى‌كند. رجا هم ممكن است سازنده باشد كه در عمل انسان تأثير مثبت داشته باشد و ممكن است سازنده نباشد و شخص را به افراط در گناه و معصيت وادار كند.

ـ