اوّل، اين كه: مالك بن صيف، رئيس يهوديان، روزى نزد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمد. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: «تو را به آن كسى كه تورات را بر موسى فرو فرستاد، سوگند مى‌دهم كه آيا در آن، آمده است كه خدا، عالم فربه را دشمن مى‌دارد؟».

مالك گفت: آرى. فرمود: «تو همان عالم فربه هستى»[١]. مالك، عصبانى شد و گفت:

«خدا بر هيچ بشرى، چيزى نازل نكرده است». پس اين آيه نازل شد.

اين مطلب را ابو صالح، از ابن عبّاس، روايت كرده است. سعيد بن جُبَير و عِكرَمه نيز گفته‌اند كه [آيه‌] در باره مالك بن صيف، نازل شده است.

دوم. يهوديان گفتند: اى محمّد! خدا، كتابى بر تو نازل كرده است؟ فرمود: «آرى».

گفتند: به خدا سوگند كه خداوند، هيچ كتابى از آسمان، نازل نكرده است.

پس اين آيه نازل شد. اين قول را والِبى، از ابن عبّاس، روايت كرده است.

سوم. يهوديان گفتند: اى محمّد! موسى، الواحى را از جانب خدا آورد. پس تو نيز همانند موسى، نشانه‌اى براى ما بياور. در اين هنگام، اين آيات نازل شد: «اهل كتاب، از تو مى‌خواهند كه كتابى از آسمان، برايشان فرود آورى» تا «بزرگى».[٢]

و چون پيامبر صلى الله عليه و آله از كارهاى زشتشان براى آنان گفت، گفتند: به خدا سوگند كه خداوند، نه بر تو چيزى نازل كرده است، نه بر موسى، نه بر عيسى و نه بر هيچ بشر ديگرى. پس اين آيه نازل شد. اين قول، از محمّد بن كعب است.

چهارم. اين آيه، در باره يهود و نصارا نازل شد كه خداوند به ايشان علم داد؛ ولى آنها از علم خود، سودى نبردند. اين قول، از قتاده است.

پنجم. آيه در باره فنحاص يهودى نازل شده است. او همان كسى است كه گفت:

[١]. در تفسير الكشّاف( ج ٢ ص ٢٥) افزوده است: تو از مالت كه يهود به تو داده‌اند چاق شده‌اى، كه در اين‌هنگام مردم خنديدند( ر. ك: تفسير سمرقندى: ج ١ ص ٤٨٦؛ تفسير فخر رازى: ج ١٣ ص ٧٤). احتمال هم دارد كه معناى مجازى داشته باشد؛ همان طور كه قرطبى در تفسيرش( ج ١٥ ص ٣٣٣) پس از نقل حديث نبوى« خداوند افراد فرفروش سرخوش را دشمن مى‌دارد، و هر دل اندوهگين را دوست مى‌دارد. خداوند اهل خانه گوشت‌خواره را و هر دانشمند چاق را دشمن مى‌دارد»، گفته است: مقصود از اهل خانه گوشت‌خواره، كسانى هستند كه با غيبت كردن،[ در واقع‌] گوشت مردم را مى‌خورند. و اما دانشمند چاق، آن دانش‌اندوخته عالم است كه علمش را به كسى نمى‌گويد. يعنى دانش خود را افزون مى‌كند، اما با آن سودى به مردم نمى‌رساند. اين را ماوردى نقل كرده است. در كتاب الكافى حديثى از امام صادق عليه السلام در باره« خانه گوشت» آمده كه اين معنا راتأييد مى‌كند و آن اين است: شخصى به امام صادق عليه السلام گفت: از سوى ما شيعيان نقل مى‌كنند كه خداوند عزيز و جليل، خانه گوشت را دوست ندارد، امام فرمود: راست گفته‌اند؛ اما نه به آن معنا[ ى ظاهرى‌]. بلكه خداوند عزيز و جليل، خانه‌اى را كه در آن گوشت مردمان خورده مى‌شود، دشمن مى‌دارد.

[٢]. نساء: آيه ١٥٣- ١٥٦.