شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٧ - ١ - ٢ بهگزينى واژگان

در قرآن، طولانى‌ترين واژگان و جمله‌هاى آن با حروف متوالى چون:

«فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ»،[١] «لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ»،[٢] «عَلى‌ أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَكَ»،[٣] با يكديگر سازوارگى و هم آوازى دارند، از هم نمى‌گريزند و تنافر نشان نمى‌دهند. آرايش اين بوستان، و چينش حروف و آذين‌بندى كلمات و به صف شدن جملات، آن چنان ملايم، خوش طبع و گوارايند كه شكوهى از فونتيك زيبا در آيه‌آيه‌اش موج مى‌زند.

زمخشرى ذيل آيه‌

«وَ لَقَدْ مَكَّنَّاهُمْ فِيما إِنْ مَكَّنَّاكُمْ فِيهِ.[٤]

به راستى به آنان در چيزهايى امكانات داده بوديم كه به شما در آنها امكاناتى نداده‌ايم».

مى‌گويد: «إن» نافيه، به معناى «ما» و به جاى آن گزينش شده است و اين گزينش، شكوهى از زيبايى را نشان مى‌دهد.[٥] به احتمال، ملاحظه همين ريزبينى‌ها و ظرافت‌هاست كه برخى از پژوهشيان معاصر، نظم رياضى و اعجاز عددى حروف و كلمات قرآن را از وجوه اعجاز قرآن شمرده اند،[٦] هرچند اين نگرش با دشوارى‌هايى‌[٧] رو به روست.

١- ٢. به‌گزينى واژگان‌

گزينش و جاى‌دهى حروف و واژگان، ضماير و نسبت‌هاى افعال و ... در قرآن چنان سنجيده و ريزبينانه است كه نمى‌توان براى آنها بديلى‌ساز كرد. «ظلمات»، كه‌

[١]. بقره: آيه ١٣٧.

[٢]. نور: آيه ٥٥.

[٣]. هود: آيه ٤٨.

[٤]. احقاف: آيه ٢٦.

[٥]. الكشاف: ص ٥٢٥.

[٦]. معجزة القرآن: ص ٥٥- ١٦٨.

[٧]. تسعة عشر ملكاً: ص ١١- ١٧٥؛ دائرة المعارف قرآن كريم، ج ٣ ص ٥٨٢- ٥٩٠، مدخل« اعجاز عددى».