شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٩٥ - ٢ جامعيت هدايتى

با توجه به اين روايات و به ويژه عبارت «خلقكم»، دانسته مى‌شود كه قرآن افرون بر تشريع، امور تكوينى، نظير خلقت آسمان و زمين واخبار گذشته، حال و آينده را نيز در بردارد. مؤيد اين برداشت، نقلى از امام صادق عليه السلام است كه احكام و حلال و حرام را تنها بخش كوچكى از قرآن دانسته است.[١]

٢. جامعيت هدايتى‌

گروهى با بى‌اساس دانستن ادعاى جامعيت مطلق قرآن، مقصود از كمال و جامعيت قرآن را، جامعيت در شئون دينى، اعم از اصول و فروع آن دانسته‌[٢] و روايات جامعيت قرآن را بر فهم باطن الفاظ كه نزد معصومان عليهم السلام است حمل كرده‌اند.

اين گروه معتقدند كه شأن قرآن و دين اقتضا نمى‌كند در امورى كه مربوط به يافته‌هاى خود بشر است، وارد شود و حتى راهنمايى كردن او هم معنا ندارد؛ زيرا خداوند به انسان عقل ارزانى داشته و انسان را توانمند و خردورز و كاوشگر آفريده و ميدان تأثيرپذيرى را در طبيعت باز گذاشته و لزومى ندارد كه خداوند فرمول شيمى يا مسائل رياضى را توضيح دهد[٣] و اگر هم بحثى از علوم تجربى، رياضى، نجوم و مانند آن در قرآن آمده، فقط جنبه هدايتى و تربيتى آن مورد نظر بوده است.[٤]

آياتى كه غرض از نزول قرآن را هدايت مى‌دانند، اين نظر را تقويت مى‌كنند؛ مانند:

«الر كِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ.[٥]

الف- لام- را. ما قرآن را بر تو (پيامبر) نازل كرديم تا با آن مردم را از تاريكى‌ها به سوى نور بيرون برى».

[١]. بصائر الدرجات: ص ٢١٤- ٢١٥.

[٢]. ر. ك: التمهيد فى علوم القرآن: ج ٦ ص ١٩- ٣٠.

[٣]. التمهيد فى علوم القرآن: ج ٦ ص ٣٠.

[٤]. ر. ك: التفسير والمفسرون: ج ٢ ص ٤٦٩- ٤٧٢.

[٥]. ابراهيم: آيه ١.