شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٧ - استعاره

وضعى خود را، به اعتبار نوعى مناسبت (مشابهت)، استعاره گويند. به ديگر سخن، استعاره، نوعى مَجاز (مرسل) است كه در آن يكى از دو ركن تشبيه را آورده باشند.[١]

كاربرد اين نوع صنعت ادبى، افزون بر بُعد هنرى و زيبايى، باعث تسهيل آن دسته از معانى متعالى است كه وراى اقليم فكر و انديشه انسان است و در قالب الفاظ نمى‌گنجد. به اين چند نمونه توجه كنيد:

استعاره حيات و زندگى، براى علم و هدايت:[٢]

«أَ وَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ.[٣]

يا كسى كه مرده است، و ما او را زنده كرديم».

استعاره آب كه مايه حيات ظاهرى است، براى آيين و شريعت كه مايه حيات معنوى است:

«أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِها فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَداً رابِياً وَ مِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَ الْباطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفاءً وَ أَمَّا ما يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ.[٤]

از آسمان آبى فرستاد، و دره‌ها به ظرفيت خودشان سيل جارى كردند، و سيل كفى بلند روى خود برداشت و از آنچه براى به دست آوردن زينتى يا متاعى آتشى مى‌گدازند نيز كفى نظير سيل برمى‌آيد. اين چنين خداوند حق و باطل را مثل مى‌زند. اما كف، بيرون افتاده و از ميان مى‌رود، ولى آنچه مردم را سود مى‌رساند در زمين ماندگار مى‌شود. خداوند اين چنين مثل‌ها را مى‌زند».

[١]. جواهر البلاغة: ص ٣٠٢- ٣٠٤.

[٢]. جواهر البلاغة: ص ٣٢٥.

[٣]. انعام: آيه ١٢٢.

[٤]. رعد: آيه ١٧.