شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٩ - كنايه

همين‌طور در شرح داستان زليخا با يوسف صدّيق، از واژگان رفت‌وآمد (مراوده) استمداد شده و حتى زيبايى يوسف، وصف و شرح نشده، بلكه با سرعت و كنايه از آن عبور شده است:

«فَلَمَّا رَأَيْنَهُ أَكْبَرْنَهُ وَ قَطَّعْنَ أَيْدِيَهُنَّ وَ قُلْنَ حاشَ لِلَّهِ ما هذا بَشَراً إِنْ هذا إِلَّا مَلَكٌ كَرِيمٌ.[١]

وقتى او را ديدند، در نظرشان بزرگ آمد و دستانشان را بريدند و گفتند: حاشا كه اين بشر باشد؛ اين، جز فرشته‌اى بزرگ نيست».

«نشستن بر تخت» كنايه از قدرت، ربوبيت يا مالكيت است، همان‌گونه كه «دست» كنايه از عظمت و جلال قدرت الهى است:

«الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى‌.[٢]

خداوند رحمان بر عرش استقرار يافت».

«بِيَدِهِ الْمُلْكُ.[٣]

هستى به دست اوست».

«وَ السَّماواتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ.[٤]

آسمان به دستان او پيچيده است».

به گفته زمخشرى در ذيل آيه فوق، با اين تعبير، عظمت خدا براى ما مجسّم مى‌شود و خدا با سخن خود، مردم را به جلال خويش متنبّه مى‌سازد؛ چرا كه امور سترگ و بزرگى كه فهم و ذهن بشر در آن متحيّر مى‌شود و انديشه‌هاى باريك نيز به سادگى نمى‌توانند آنها را دريابند، ناگزير بايد از طريق تمثيل و تخيّل، به عبارت در آيند و اين چيزى است كه در علم بيان دانسته مى‌شود؛ ولى چه بسيار گام‌هايى كه از

[١]. يوسف: آيه ٣١.

[٢]. طه: آيه ٥.

[٣]. ملك: آيه ١.

[٤]. زمر: آيه ٦٧.