شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٠ - ١ - ٥ تصويرپردازى

تصدير، بازگشت دادن پايان سخن به آغاز آن است كه آن را «ردُّ العَجُز على الصَّدر» نيز گويند. از اين زاويه كه بنگريم، زيبايى اين آيت خيره‌كننده است:

«وَ هَبْ لَنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ.[١]

از سوى خودت به ما رحمت ببخش كه تو بخشنده‌اى».

مراعات نظير نيز يكى از همين اسلوب‌هاست كه زيبايى و ملاحت اين آيه را صد چندان كرده است:

«أَ فَلا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ\* وَ إِلَى السَّماءِ كَيْفَ رُفِعَتْ.[٢]

آيا به شتر نمى‌نگرند كه چگونه آفريده‌شده، و به‌آسمان كه چگونه مرتفع شده است؟».

بدين رو، عنوان اعجاز در بُعد «نظم‌آهنگ» قرآن- كه برخى از محقّقان دوره‌هاى اخير و شايد پيش از همه، صادق رافعى، آن را برجسته دانستند-[٣] سخن تازه‌اى نيست كه متأخّران بدان دست يافته باشند، بلكه عناصر و ابعاد آن را زبان‌شناسان متقدّم اسلامى نيز به خوبى دريافته بودند.

١- ٥. تصويرپردازى‌

پيش‌تر اشارت رفت كه زيبايى آهنگ قرآن، پيوندى تنگاتنگ با معانى دارد.

متغيّرهاى فونتيك (هجايى و آوايى) با متغيّرهاى سمانتيك (معنايى) پيوند دارند.

حركت و سكون، مخارج حروف، مد و شد و غُن، فواصل و هم‌بسته‌هاى تجويدى و تفاوت‌هاى هندسى واژگان و فرايندهاى هارمونيك (نظم‌آميز) آيات و نغمه موسيقى آنها، متناسب با سياق معانى و محتواى سخن دگرگون مى‌شوند؛ اما اين تمام عظمت قرآن نيست؛ شكوه بى‌همبر قرآن در آن است كه به تعبير علامه‌

[١]. آل عمران: آيه ٨.

[٢]. غاشيه: آيه ١٧- ١٨.

[٣]. إعجاز القرآن والبلاغه النبوية: ص ٢١٢- ٢٢٠.