شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٨ - ١ - ٢ بهگزينى واژگان

گزارش‌دهنده مصاديق و نمودهاى گوناگون گم‌راهى است، به صورت جمع آمده است؛ ولى «نور»، كه كنايه از صراط مستقيم و هدايت الهى است، به صورت مفرد:

«اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ.[١]

خداوند ولىّ كسانى است كه ايمان آوردند. آنان را از ظلمت‌ها به سوى خود مى‌برد.

و آنان كه كافر شدند، ولىّ آنها طاغوت است؛ آنها را از خود به سوى ظلمت‌ها مى‌برند».

جمله‌هاى اديبانه قرآن، منعكس كننده تفاوت‌هايى دقيق و حكيمانه است كه مايه شگفتى و شيفتگى سخن‌شناسان است؛ نظير اين آيتِ زيبا و ظريف:

«وَ إِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلى‌ هُدىً أَوْ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ.[٢]

و ما يا شما، بر هدايت يا در ضلالتى آشكاريم».

در آيه مورد اشاره، همان طور كه مشاهده مى‌شود هدايت با حرف اضافه «عَلى» و ضلالت با حرف اضافه «فى» براى ظرفيت و فرود و درماندگى است. پس آن براى هدايت و اين براى ضلالت مناسب است.

به تعبير زمخشرى، انسان هدايت‌پيشه، گويى بر سمندى تيزتك نشسته و هر جا كه مى‌خواهد مى‌رود؛ اما شخص گم‌راه در ورطه تاريكى ژرفى فرو افتاده و نمى‌داند كه به كدام سو رو كند.[٣]

دو صفت گونه‌گون براى زمين در اين دو آيه هم‌مضمون، بر همين اساس است:

«وَ تَرَى الْأَرْضَ هامِدَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ.[٤]

زمين را (در فصل زمستان) خشك و مرده مى‌بينى. امّا هنگامى كه آب باران بر او

[١]. بقره: آيه ٢٥٧.

[٢]. سبأ: آيه ٢٤.

[٣]. الكشاف: ج ٣ ص ٥٨٢.

[٤]. حجّ: آيه ٥.