شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٩٨ - ٢ نسخ در قرآن و حديث

١. آيه ١٠٦ سوره بقره:

«ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ.

هر آيه‌اى را نسخ كنيم يا آن را از ياد ببريم، بهتر از آن، يا همانند آن را مى‌آوريم.

آيا ندانسته‌اى كه خدا بر هر چيزى توانا است».

نسخ در اين آيه، در معناى لغوى آن يعنى ازاله امرى و جايگزين كردن امرى ديگر به كار رفته و شامل نسخ تشريعى- يعنى جايگزين شدن حكمى از احكام الهى- و نسخ تكوينى- يعنى جايگزين شدن آيه‌اى از آيات تكوينى الهى مانند پيامبر و امام به جاى پيامبر و امامى ديگر- مى‌شود.[١]

٢. آيه ٥٢ سوره حج:

«وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِيٍّ إِلَّا إِذا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنْسَخُ اللَّهُ ما يُلْقِي الشَّيْطانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آياتِهِ.

هيچ رسول و پيامبرى را پيش از تو نفرستاديم مگر اين كه چون آرزو مى‌كرد [يا چيزى تلاوت مى‌كرد] شيطان در آرزوى وى‌ [يا تلاوتش‌]، القائات خود را وارد مى‌ساخت، ولى خداوند وسوسه‌هاى شيطان را از ميان مى‌برد [نسخ مى‌كند] و آن گاه آيات خويش را استوار مى‌كند».

در اين آيه نيز مراد از نسخ همان معناى لغوى آن يعنى پاك كردن القائات و آرزوهاى شيطانى و جايگزين كردن آيات الهى به جاى آن است.

٣. آيه ١٥٤ سوره اعراف:

«وَ لَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ أَخَذَ الْأَلْواحَ وَ فِي نُسْخَتِها هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ‌

[١]. چنان كه از امام صادق عليه السلام در تفسير اين آيه آمده: يقول‌[ اللَّه‌]: ما نميت من امام او ننسه ذكره، نأت بخير منه من صلبه مثله( بحار الأنوار: ج ٤ ص ١١٦). گفتنى است كه بداء نيز يكى از مصاديق نسخ تكوينى محسوب مى‌شود.