دنبال فطرتش میرود ولی اشتباه کرده، مثل دنبال ادیان باطله رفتن. شما میبینید که اکثریت مردم واقعاً با یک گرایش طبیعی دنبال یک دین و مذهب را گرفتهاند، حتی [فردی] دنبال بت پرستی را گرفته است. این [نظریه] میخواهد بگوید که این هم باز همان فطرتش است، منتها فطرت که این فرد را دنبال حقیقت میدواند، او خیال میکند که حقیقت همین است. این را فقط از این جهت عرض کردیم که اگر انسان میبیند که اکثریت مردم یا از نظر عقاید یا از نظر اخلاق یا از نظر رفتار برخلاف فطرت عمل میکنند، این را نباید دلیل بگیرد که حکم فطرت باطل شده. گاهی حکم فطرت هست و انسان حرف شنوی نمیکند؛ یعنی وجدانش یک جور حکم میکند، عملًا برخلاف وجدانش [رفتار میکند.] و گاهی دنبال فطرت میرود ولی به اشتباه، مثل همانهایی که دنبال ادیان باطله میروند. مقصود ما فقط این مقدار بود و اگر بیان من هم نارسا بود مقصود من این بود.

- اگر تفسیر انّا خَلَقْناکمْ مِنْ ذَکرٍ وَ انْثی اینطور بیان بشود که چون ما شما را از یک جد

یعنی آدم و حوا آفریدیم پس وسیله تفاخری ندارید، تلویحاً مبین این است که اختلاف در منشأ میتواند عامل تفاخر باشد. بنابراین آنجا که شیطان به خدا خطاب میکند که من از آتش آفریده شدم ...

استاد: نه، دلالت نمیکند. معنایش این است که پس آنچه که شما به آن تمسک میکنید اساس ندارد. کأنه اینجور است که اگر ما فرض هم بکنیم که نسب یعنی نژاد میتواند منشأ تفاخر باشد اختلاف نژادی در کار نیست. مبنای استدلال طرف را میزند نه اینکه آن استدلال را تأیید میکند.

- آیا آیه الرِّجالُ قَوّامونَ عَلَی النِّساءِ دلیلی بر تفاخر مرد به زن نیست؟

استاد: این را ما در کتاب نظام حقوق زن در اسلام ذکر کردهایم. اینطور نیست، چون عبارت آیه دارد که: بِما فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلی بَعْضٍ وَ بِما انْفَقوا مِنْ امْوالِهِمْ [١]. نمیگوید: بما فَضَّلَ اللَّهُ الرِّجالَ عَلَی النِّساءِ، میگوید: بِما فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلی بَعْضٍ که در مجموع،

[١] نساء/ ٣٤.