فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٥ - ملامت مستضعفین

[و تقصیر را] به گردن یکدیگر میاندازند: فَقالَ الضُّعَفاءُ لِلَّذینَ اسْتَکبَروا انّا کنّا لَکمْ تَبَعاً این بدبختی ما از آنجا به سر ما آمد که دنباله رو شما بودیم. فَهَلْ انْتُمْ مُغْنونَ عَنّا مِنْ عَذابِ اللَّهِ مِنْ شَی ءٍ. حالا آیا اینجا میتوانید به فریاد ما برسید، چیزکی از این عذاب الهی را از ما دور کنید؟ قالوا لَوْ هَدینَا اللَّهُ لَهَدْیناکمْ سَواءٌ عَلَینا ا جَزِعْنا امْ صَبَرْنا ما لَنا مِنْ مَحیصٍ اگر خدا ما را هدایت کرده بود و ما خودمان چیزی داشتیم به شما میدادیم اما ما خودمان چیزی نداریم (گفت: در روز حشر کوری عصاکش کوری دگر شود). ما خودمان مثل شما یک کوری هستیم، نمیتوانیم عصاکش شما باشیم. [نتیجه] جَزَع و صبر یکی است، ما لَنا مِنْ مَحیصٍ.

در این آیه چرا ضعفا معذبند؟ میدانیم قرآن اصلی دارد که: وَ ما کنّا مُعَذِّبینَ حَتّی نَبْعَثَ رَسولًا [١] ما هیچ مردمی را تا اتمام حجت نکرده باشیم و تا آنها مقصر و گناهکار و خودشان مسئول خودشان شناخته نشوند عذاب نمیکنیم، محال است که ما عذاب کنیم. لِیهْلِک مَنْ هَلَک عَنْ بَینَةٍ وَ یحْیی مَنْ حَی عَنْ بَینَةٍ [٢].

پس اینجا قرآن میخواهد بگوید این ضعفا در عین اینکه ضعیف و مستضعف بودند اگر امکانات نمیداشتند که خدا اینها را معذّب نمیکرد. میخواهد بگوید که شما چرا به گروه اهل ایمان نپیوستید؟ چرا دعوت انبیا را نپذیرفتید؟ انبیا که برای خیر دنیا و آخرت شما آمده بودند.

حالا که شما به گروه اهل ایمان نپیوستید و همان دنباله مستکبرین را گرفتید عذابی مثل عذاب آنها را هم باید بچشید.

- معنای مستضعف با ضعیف یکی است؟

استاد: بله، اینجا یکی است، برای اینکه نقطه مقابل ضعیف و مستضعف هردو یکی است. اینجا هم کلمه استکبار نقطه مقابل «ضعیف» آمده. آنجا که میگوید مستضعف، روی علت ضعیف بودن تکیه کرده.

- یعنی به ضعف کشیده شده.