قرآن هم مستضعفین را دو دسته کرده: یک عده مستضعف بودند و ایمان نیاوردند [و یک عده مستضعف بودند و ایمان آوردند.] پس ایمان خودش مسئله علیحده است و قرآن تکیه روی مستضعفین مؤمن کرده نه هر مستضعفی. و اگر بدلِ کل از کل باشد شاید از یک نظر بهتر دلالت کند. قرآن میگوید که ملأ مستکبر به مستضعفین گفتند، به همان مؤمنین قومشان. میخواهد مخصوصاً تکیه کند که مستضعفین از آن جهت که مؤمن بودند. تکیه روی جنبه ایمان مستضعفین میکند. گویا تفاسیر هم بیشتر این را بدل کل گرفتهاند. تفسیر کشّاف و تفسیر المیزان بدل گرفتهاند به طوری که مستضعفین یعنی همه مؤمنین، نه گروهی از مؤمنین. ولی آن احتمال هم هست.

اعراف، آیه ١٣٧، باز راجع به قوم موسی است:

وَ اوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذینَ کانوا یسْتَضْعَفونَ مَشارِقَ الْارْضِ وَ مَغارِبَهَا الَّتی بارَکنا فیها وَ تَمَّتْ کلِمَتُ رَبِّک الْحُسْنی عَلی بَنی اسرائیلَ بِما صَبَروا وَ دَمَّرْنا ما کانَ یصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَ قَوْمُهُ وَ ما کانوا یعْرِشونَ.

آیه عجیبی است: ما به ارث دادیم این قومی که استضعاف میشدند یعنی بنی اسرائیل را، شرق و غرب آن زمین مبارک را (یعنی وادی فلسطین). آن سخن حُسنای پروردگارت درباره بنی اسرائیل به پایان رسید یعنی تحقق یافت، یعنی آن وعدهای که ما داده بودیم انْ نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ اسْتُضْعِفوا فِی الْارْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ ائِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثینَ تحقق یافت، چرا؟ بِما صَبَروا چون صبر و مقاومت و خویشتنداری کردند و خودشان را نباختند. تمام تدابیر و فعالیتهای فرعون و فرعونیها را زیر و رو کردیم، هرچه آنها میساختند و میبافتند همه را درهم کوبیدیم. باز کشّاف و المیزان تصریح کردهاند که «کلِمَتُ رَبِّک الْحُسْنی» (کلمه حسنای الهی) اشاره به همان «وَ نُریدُ انْ نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ اسْتُضْعِفوا فِی الْارْضِ» است.

ملامت مستضعفین

سوره ابراهیم، آیه ٢١. اینجا جایی است که قرآن مستضعفین را مورد ملامت قرار میدهد. راجع به قیامت است. وَ بَرَزوا لِلَّهِ جَمیعاً تمام اینها به خاطر پروردگار آشکار شدند یعنی ظاهر شدند. مقصود این است که قیامت است و باطنها همه به خاطر خدا آشکار شده است. اینجاست که ضعیف و مستکبر هردو خودشان را بدبخت و مستحق عذاب میبینند