آیه دیگر همین آیهای است که الآن خواندم: وَ لا تَهِنوا وَ لا تَحْزَنوا وَ انْتُمُ الْاعْلَوْنَ انْ کنْتُمْ مُؤْمِنینَ (آل عمران آیه ١٣٩). آیه وَعَدَ اللَّهُ الَّذینَ امَنوا مِنْکمْ وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ لَیسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْارْضِ در سوره نور است، آیه ٥٥. و همچنین آیه آخر سوره فتح که آنجا راجع به حضرت رسول و مؤمنین میفرماید:

مُحَمَّدٌ رَسولُ اللَّهِ وَ الَّذینَ مَعَهُ اشِدّاءُ عَلَی الْکفّارِ رُحَماءُ بَینَهُمْ تَریهُمْ رُکعاً سُجَّداً یبْتَغونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً سیماهُمْ فی وُجوهِهِمْ مِنْ اثَرِ السُّجودِ ذلِک مَثَلُهُمْ فِی التَّوْریةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْانْجیلِ کزَرْعٍ اخْرَجَ شَطْئَهُ فَازَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوی عَلی سوقِهِ یعْجِبُ الزُّرّاعَ لِیغیظَ بِهِمُ الْکفّارَ [١].

در این آیه وضع رشد و تکامل و پیروزی و به غیظ درآوردن کفار و محسود واقع شدن [مسلمانان] را ذکر میکند ولی هیچ تکیه روی مسئله استضعاف شدگی نیست. وَ الَّذینَ مَعَهُ اشِدّاءُ عَلَی الْکفّارِ رُحَماءُ بَینَهُمْ (خصایص اخلاقی). تَریهُمْ رُکعاً سُجَّداً اهل عبادتند، یا در رکوعند یا در سجود. یبْتَغونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً اعتمادی که به خدا دارند و پیوندشان با خدا چنین محکم است. سیماهُمْ فی وُجوهِهِمْ مِنْ اثَرِ السُّجودِ در چهره اینها اثر آن سجدههای طولانی را میبینی؛ همه تکیه روی امور معنوی و الهی است، هیچ تکیه روی امر مادی نشده.

یا آیات ١٧١ تا ١٧٣ سوره صافّات: وَ لَقَدْ سَبَقَتْ کلِمَتُنا لِعِبادِنَا الْمُرْسَلینَ. انَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصورونَ. وَ انَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبونَ. این آیات هم سنت الهی را بیان میکند ولی شاید صراحت در هیچ جهت نداشته باشد، همین قدر میفرماید که سخن ما گذشته است درباره بندگان مرسل خودمان یعنی پیامبرانمان که انَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصورونَ پیروزی نهایی از آن آنهاست، یعنی از آنِ دعوت آنها، مرام و مسلک آنهاست (مقصود شخص آنها که نیست) وَ انَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبونَ جند ما، سپاه ما پیروزند، اهل حق در نهایت پیروزند.

بعد راجع به جنداللَّه و حزب اللَّه که در قرآن آمده [بحث میکنیم] که آیا این هم حتماً ماهیت اقتصادی دارد آنطور که عدهای میگویند، و جنداللَّه یعنی همان مستضعفین

[١] فتح/ ٢٩.