برای جامعه سنت و قانون و حیات و وجود حقیقی قائل باشیم این است که برای افراد استقلال قائل نباشیم چون در هر مرکب حقیقی استقلال و هویت افراد از بین میرود و افراد استقلالی ندارند و فقط جامعه استقلال دارد؛ یعنی همان نظریه اصالت جمع اروپاییها تأیید میشود، که این اصالت جمعیها در کمال صراحت معتقد به جبر اجتماعی هستند. نظریه دورکهیم همین است. دورکهیم صریحاً میگوید اصلًا فرد در جامعه هیچ اختیاری ندارد، هیچ ارادهای ندارد، هیچ آزادی ندارد، هرچه که فرد دارد پرتوی از آن چیزی است که جامعه به او داده. در مقام تشبیه مَثَل افراد مَثَل ظرفهای ماست بندی است. اینهایی که دستگاه ماست بندی خیلی مفصل دارند ظروف خیلی زیاد (ظرف یک کیلویی، دو کیلویی، سه کیلویی و غیر آن) را در کنار یکدیگر میگذارند، بعد شیری را که داغ میکنند برای اینکه ماست از آن بسازند یا آن مایه را در آن بریزند که آن بسا هست که دویست کیلو یا بیشتر است، همینکه اینها آماده میشود این ظرفها را جلو این شیر قرار میدهند، شیر هم میریزد و همه اینها را پر میکند.

مثال دیگر: ظرفهایی را در کف یک حوض بگذاریم و از یک طرف به این حوض آب ببندیم.

آب میآید کف این حوض را پر میکند و قهراً هر ظرفی به اندازه خودش از این آب پر میشود.

ظرفها هیچ نقشی ندارند جز نقش پذیرندگی. آبی را در آنها ریختهاند. درست است که این ظرف الآن یک کیلو آب دارد، آن ظرف دو کیلو، آن یکی سه کیلو، آن دیگری ده کیلو، ولی این ظرف نیست که این آب را برای خودش به دست آورده و آن ظرف آن آب را؛ اینها فقط پذیرنده هستند.

این فقط ظرفیت این قدر را دارد ولی آب را دیگری به آن میدهد.

از نظر کسانی که برای جامعه اصالت و هویت قائل هستند افراد ظروفی خالی بیشتر نیستند که از طرف جامعه پر شدهاند. بدیهی است ظرفی که از آب پر بشود آب هم تحویل میدهد، اگر همان از شیر پر شده بود شیر هم تحویل میداد. همان اگر از سکنجبین پر شده بود سکنجبین تحویل میداد. هرچه که در آن بریزید همان را میتوانید از آن بگیرید. اصلًا امکان اینکه در این ظرف آب بریزید ولی شیر تحویل بگیرید یا لااقل مقداری هم شیر تحویل بگیرید وجود ندارد.

پاسخ به یک اشکال

ممکن است کسی اشکال کند که اصلًا معنای نظریه شخصیت داشتن و ترکیب حقیقی

[١] [نوار چند ثانیه افتادگی دارد.]