نظیر این حرف که میگوییم این مال دنیا چه ارزشی دارد، آخرش هرکسی، ثروتمند و درویش، یک کفن که از این دنیا بیشتر نمیبرد. اینجا هم میخواهد بگوید هر کسی که به این دنیا آمده از یک پدر و مادر که بیشتر به دنیا نیامده، این همه اسم پدر و مادرهایتان را چرا میبرید؟

این دو احتمال را مفسرین دادهاند. در درجه اول احتمال اول، در درجه دوم احتمال دوم.

یک احتمالی که کمتر در کتب تفسیر دیده میشود و خیلی بعید هم هست، این است که مِنْ در «مِنْ ذَکرٍ وَ انْثی» مِن نَشویه نباشد مِن بیانیه باشد، یعنی این آیه نمیخواهد بگوید که ما شما را از مردی و زنی آفریدیم، میگوید همه شما را ما آفریدیم چه مرد شما و چه زن شما؛ یعنیای زنان و ای مردان! همه شما را ما آفریدیم. البته مطلب، مطلب درستی است ولی بعید است، از این جهت که با مضمون این آیه خیلی تناسب ندارد. مثلًا اگر این شبهه در میان بود که بگویند بعضی انسانها را خدا آفریده بعضی انسانها را خدا نیافریده بلکه ملائکه آفریدهاند یا بگویند مردها را خدا آفریده زنها را خدا نیافریده، میگفتیم این آیه دارد آن را نفی میکند؛ در صورتی که چنین فکری نبوده.

پس در پاسخ به این احتمال که معنی آیه این باشد که همه شما را چه مرد و چه زن ما آفریدیم، گفته شده که در مقابلش یک فکری نبوده که آن فکر نفی شده باشد.

احتمال چهارم- که استفاده اصالت ملیتها روی احتمال چهارم است- این است که «مِنْ ذَکرٍ وَ انْثی» را به جای «ذَکراً وَ انْثی» بگیریم، بگوییم آیه این را میگوید: ای مردم! ما شما را دوگونه آفریدیم: مرد و زن. اگر گفته بود: «انّا خَلَقْناکمْ ذَکراً وَ انْثی وَ جَعَلْناکمْ شُعوباً وَ قَبائِلَ» ما شما را دو جنس آفریدیم و ما شما را شَعب شَعب و قبیله قبیله قرار دادیم، یعنی ما این کار را کردیم [و] این بر اساس یک حکمتی است. مثلًا ما شما را دو جنس آفریدیم ولی این دو جنس بودن برای این نیست که یک جنس به جنس دیگر افتخار کند، مرد بگوید من مرد آفریده شدهام پس اشرفم و زن بگوید چون زن آفریده شدهام اشرفم. این روی یک حکمت دیگری است که چون توالد و تناسل باید واقع بشود و حکمت اقتضا کرده که زندگی خانوادگی وجود داشته باشد شما را دو جنس آفریدیم.

این مطلبی است که فی حد ذاته اگر به این عبارت گفته شده بود معنایش این بود اما فرض این است که با این عبارت گفته نشده؛ آیه که نگفته: انّا خَلَقْناکمْ ذَکراً وَ انْثی، آیه میگوید: انّا خَلَقْناکمْ مِنْ ذَکرٍ وَ انْثی. این نظیر حرفی میشود که روضه خوانها گاهی بالای