فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٠ - بیان طرفداران مادیت تاریخ

مادیت تاریخ از نظر قرآن

بحث ما درباره این بود که دید اسلام را درباره مسئلهای که ما اسمش را مادیت تاریخ گذاشتیم [بیان کنیم.] البته این همان اسمی است که دیگران هم گذاشتهاند: ماتریالیسم تاریخی؛ ولی ماتریالیسم تاریخی شامل دو مفهوم است: یکی اینکه تاریخ طبیعتاً و ماهیتاً مادی است نه معنوی، و دیگر اینکه جریان تاریخ یک جریان دیالکتیکی است، که آن به بحث بعدی ما میخورد که راجع به تکامل تاریخ بحث میکنیم.

بیان طرفداران مادیت تاریخ

فعلًا بحث ما درباره همان مادیت تاریخ است. ابتدا عدهای از نویسندههای عرب این حرف را زدند که اسلام اگرچه ماتریالیسم فلسفی را نمیپذیرد ولی ماتریالیسم تاریخی را میپذیرد یعنی تاریخ را به شکل مادی تفسیر میکند، در جریانهای تاریخ اصالت را برای جنبههای مادی جامعه قائل است. ساخت جامعه از قسمتهای مختلف است. بعضی قسمتهایش مادی است که مقصود همان قسمتهای اقتصادی جامعه است و قسمتهای دیگر غیرمادی است. گفتهاند- چنانکه نظریه مارکس هم همین است- که اصالت مال جنبه مادی جامعه است و جنبههای دیگر فرعی هستند، به همان تعبیر خود مارکس جنبه روبنایی دارد؛ یعنی اگر ما جامعه را به یک ساختمان تشبیه کنیم، ساختمانی که یک خانواده در آنجا سکنی دارند، این ساختمان خیلی چیزها دارد: اتاق پذیرایی دارد، اتاقهای