به همین دلیل میگویند انسان یکی از چیزهایی که باید کشف کند خودش است و انسان خودش را در آزمایش، با کار و با تجربه کشف میکند. مثلًا یک کسی که استعداد سخنوری دارد، گاهی اتفاق میافتد که اصلًا خودش نمیداند که یک چنین استعداد سرشاری در او نهفته است. یک مدتی که عمل میکند یک وقت میبیند استعداد در او بروز میکند یعنی خودش با عمل و تجربه خودش را کشف میکند. استعداد نویسندگی نیز همینطور است. انسان تا وارد عمل نشود، نمیتواند خودش را کشف کند که این استعداد را دارد یا ندارد. و خیلی وقتها هم اتفاق میافتد که آدم خیال میکند استعداد یک کار را دارد بعد میبیند ندارد، یا خیال میکند استعداد یک کار را ندارد بعد میبیند که دارد، که اینها خیلی دیده شده، و لهذا میگویند برای هر کسی استعدادیابی لازم و ضروری است. جزء مسائل ضروری جامعه مسئله استعدادیابی است. در دبستانها، دبیرستانها بالخصوص، و شاید حتی کودکستانها کار مهمی که باید اولیا و متصدیان بکنند مسئله استعدادیابی است که باید بچهها را در قسمتهای مختلف استعدادیابی کنند تا بعد هرکدام را در همان راهی که تشخیص میدهند استعداد دارند راهنمایی کنند. آنگاه بسا هست که هرکسی در رشته خودش یک نوع نبوغ نشان بدهد. آیه میفرماید این استعدادهای مختلف را ما در افراد قرار دادهایم وَ رَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ [١] بعضی را برتر از بعضی دیگر قرار دادهایم به درجاتی. معلوم است، اختلاف افراد در جنبههای مختلف جسمی و روحی با یکدیگر از زمین تا آسمان است. البته «رَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ» ناظر به این است که هرکسی در یک جهت بر دیگری برتری دارد، باز دیگری در جهت دیگر بر او ممکن است برتری داشته باشد. این امر یکطرفه نیست دوطرفه است: این فوق آن دیگری است به درجاتی، آن هم فوق این است به درجاتی. و لهذا بعد اینجور میفرماید: لِیتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْریاً [٢] برای اینکه بعضی بعض دیگر را مسخّر قرار بدهند. اینجا نفرمود که بعضی را بر بعضی برتری دادیم برای اینکه بعض برتر بعض غیر برتر را مسخّر قرار بدهند، که یکجانبه بشود.

دومرتبه تکرار میکند: بعضی را بر بعضی برتری دادیم که بعضی بعضی را مسخّر قرار بدهند.

[١] زخرف/ ٣٢.[٢] زخرف/ ٣٢.