پس مطابق این نظریه که نظریه فطرت است انسانیت یک طرح و یک الگو و یک برنامهای دارد که انسان و انسانیت اولًا به حسب فطرت خودش به آن سو حرکت میکند، با یک نیروی درونی دینامیکی به آن سو تلاش میکند. پیامبران آمدهاند و اسلام آمده است برای اینکه مراقب باشد [که از این مسیر خارج نشود.] در واقع تمام این دستورها مراقبت و کمک کردن به این است که این موجود همان مسیر فطری و طبیعی خودش را طی کند. نظیر همان حرفی است که سقراط گفته و یک مقدار هم شبیه حرفی است که مارکس گفته است. سقراط جمله عالی معروفی دارد. او تقریباً قائل به فطرت بود، لذا میگویند روش سقراط به روش پیغمبران خیلی شبیه است. او در باب علم هم معتقد بود که ریشه علوم در فطرت انسان است و لهذا روش تعلیمش روش استفهامی بود، میگفت من جواب را از درون خود سؤال کننده و متعلم بیرون میکشم. و لذا روش تحلیل را پیش گرفته بود یعنی یک مسئله که برای طرف مجهول بود این را میشکافت و به اجزایش تحلیل میکرد، هر جزء را به اجزای اولیهاش تحلیل میکرد، باز آن را به اجزای اولیهاش تحلیل میکرد و به آن اجزای نهایی که میرسید به بدیهیات منتهی میشد. بعد آن را سؤال میکرد، چون بدیهی بود او جواب درست میداد. یک پله که او را بالا میآورد، سؤال دوم را از او میکرد. تخصصش فقط این بود که میدانست چگونه این را به آن عناصر اولیه فکر برساند و از آنجا دستش را بگیرد و او را با پای خودش بالا بیاورد. بعد سؤال سوم را مطرح میکرد، از خودش جواب میگرفت. بعد سؤال چهارم و پنجم را و از خودش جواب میگرفت. طرف یک وقت متوجه میشد که به مدعای سقراط اعتراف کرده بدون آنکه سقراط حرفی را بر او تحمیل کرده باشد. سقراط میگفت که من همان روش مادرم را دارم. مادرش ماما بوده. میگفت ماما که بچه را نمیزایاند، طبیعت مادر است که بچه را میزایاند. ولی به ماما احتیاج است، ماما مراقبت میکند که این بچه مثلًا کج نیفتد. کار او کمک دادن به طبیعت است؛ همچنان که طبیب هم خدمتگزار طبیعت است.

این است که حکما گفتهاند: النَّبِی خادِمُ الْعَقْلِ کما انَّ الطَّبیبَ خادِمُ الْجِسْمِ. مقصود از خدمتگزاری این نیست که فقط جسم را تیمار میکند؛ مقصود این است که طبیب خدمتگزار بدن است، به این معنی که خودش را به قوانین بدن تطبیق میدهد؛ یعنی بدن از خودش قوانین و اصولی دارد، طبیب قوانین را کشف میکند، به اصطلاح امروز مکانیزم بدن را کشف میکند؛ ساختمان بدن، قانون حرکات بدن، وظایف الاعضا را کشف میکند،