فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٤ - آیاتی که روی معنویات تکیه کرده است

دعوتهای اسلام

بحث درباره این بود که از نظر قرآن کریم آیا تاریخ طبیعت مادی دارد یا طبیعت معنوی و یا طبیعتی مزدوج؟ میدانیم که اشیاء دارای خاصیتهای ذاتی مختلف هستند. آن چگونگی ذات اشیاء را که منشأ آثار بالخصوصی میشود «طبیعت» مینامند. معنی اینکه طبیعت تاریخ مادی است یا معنوی، قهراً این است که تاریخ به عنوان یک موجود زنده که حرکت میکند، تحت تأثیر چه انگیزههایی است و چه عواملی هست که تاریخ و جامعه را به گردش در میآورند؟ آیا آن عوامل اصلی مادی هستند یا معنوی، و یا هم معنوی هستند و هم مادی، یعنی گاهی عوامل معنوی و گاهی عوامل مادی [در کار است.] و در حقیقت باید گفت آن اهرمی که تاریخ و جامعه را به حرکت درمیآورد چیست؟ آنوقت در مکتبها و ایدئولوژیها از نوع دعوتی که در آن مکتب هست و در حقیقت از نوع استراتژی و طریقه و متد و روشی که در دعوت پیش میگیرد میتوان فهمید که این مکتب در جهان بینی خودش طبیعت جامعه را یک طبیعت مادی تشخیص میدهد یا یک طبیعت معنوی و یا یک طبیعتی که هم مادی است هم معنوی یعنی با دو عامل میشود او را به حرکت درآورد؟

آیاتی که روی معنویات تکیه کرده است

بنابراین یکی از راههایی که ما میتوانیم طبیعت جامعه و تاریخ را از نظر اسلام بشناسیم