اینجا که میفرماید مترفین چنین گفتند، آیا قرآن میخواهد بگوید که فقط مترفیناند که مخالفت میکنند؟ (نکته اصلی این است) یا قرآن میخواهد بگوید همیشه از مترفین شروع میشود. یک وقت ما میگوییم که همیشه مترفین، ملأ، مستکبرین هستند که در مقابل پیغمبران ایستادگی میکنند و منحصراً آنها هستند. یک وقت میگوییم همیشه از آنها شروع میشود و احیاناً به غیر آنها سرایت میکند. قرآن این را میخواهد بگوید. قرآن میگوید همیشه فسادها از آنها شروع میشود و احیاناً به دیگران سرایت میکند و لهذا آن آیه دیگر میفرماید: وَ اذا ارَدْنا انْ نُهْلِک قَرْیةً امَرْنا مُتْرَفیها فَفَسَقوا فیها فَحَقَّ عَلَیهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمیراً [١]. آن وقت که اراده ما (یعنی در جریان سنت ما) به این تعلق میگیرد که مردمی هلاک بشوند امر میکنیم به مترفین آنها، یا: امَّرْنا مُتْرَفیها (بعضی امَرْنا را امَّرْنا گرفتهاند) یعنی کار را به دست مترفین میدهیم، آنها هم که فاسد و فاسقاند، از اینها فسق به همه مردم سرایت میکند، بعد همه مردم مستحق عذاب میشوند، همه را یکسره دگرگون میکنیم. پس صحبتْ این است که از مترفین شروع میشود ولی به غیر مترفین سرایت میکند.

آیات سوره غافر

سوره غافر، که سوره مؤمن هم گفته میشود، آیات ٤٧ تا ٥٠. راجع به آل فرعون است. بعد از اینکه میفرماید: ادْخِلوا الَ فِرْعَوْنَ اشَدَّ الْعَذابِ میفرماید: وَ اذْ یتَحاجّونَ فِی النّارِ در آتش با یکدیگر مجادله میکنند (نظیر همان مجادلهای که قبلًا گفتیم) فَیقولُ الضُّعَفاءُ لِلَّذینَ اسْتَکبَروا انّا کنّا لَکمْ تَبَعاً فَهَلْ انْتُمْ مُغْنونَ عَنّا نَصیباً مِنَ النّارِ ضعیفان به مستکبران میگویند ما دنباله رو شما بودیم، آیا شما میتوانید یک مقداری هم شده از عذاب ما کاهش بدهید؟ قالَ الَّذینَ اسْتَکبَروا انّا کلٌّ فیها مستکبرین میگویند همه ما اینجا یک جور محکوم هستیم، خداوند میان بندگان خودش حکم کرده و کار تمام شده. وَ قالَ الَّذینَ فِی النّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادْعوا رَبَّکمْ یخَفِّفْ عَنّا یوْماً مِنَ الْعَذابِ. از آنها که مأیوس میشوند، به خازنان جهنم میگویند از پروردگارتان بخواهید که «روزی» [٢] عذاب را به ما تخفیف بدهد. قالوا اوَ لَمْ تَک تَأْتیکمْ رُسُلُکمْ بِالْبَیناتِ قالوا بَلی قالوا فَادْعُوا وَ ما دُعاءُ الْکافِرینَ الّا فی

[١] اسراء/ ١٦.[٢] [یعنی یک روز.]