حال، آقای ابوالعلاء مودودی میخواهد بگوید که آنجا که قرآن میگوید: قاتِلُوا الَّذینَ لا یؤْمِنونَ بِاللَّهِ «به اللَّه ایمان ندارند» یعنی به یک قوّه فرمانروا بر عالم و به آن قدرت قاهره مسلط بر عالم ایمان ندارند. وَ لا بِالْیوْمِ الْاخِرِ یعنی به جزا ایمان ندارند. پس دینِ به معنای تسلط و فرمانروایی را قائل نیستند چون اعتقاد به اللَّه یعنی اعتقاد به فرمانروایی یک ذات اینچنین. به دینِ به معنای جزا هم اعتقاد ندارند. اللَّه میشود معنای اول، الْیوْمِ الْاخِر میشود معنای چهارم. وَ لایحَرِّمونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسولُهُ یعنی شریعت را قبول ندارند. وقتی گفت: لا یؤْمِنونَ بِاللَّهِ به اللَّه ایمان ندارند، یعنی در مقابل اللَّه خضوع ندارند. این، معنی دوم را بیان میکند. پس لفظ «اللَّه» معنی اول را بیان کرده، لفظ «ایمان» معنی دوم را بیان کرده، لفظ «لایحَرِّمونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسولُهُ» معنی سوم را بیان کرده و لفظ «بِالْیوْمِ الْاخِرِ» معنی چهارم را بیان کرده است.

بعد: وَ لا یدینونَ دینَ الْحَقِ اینها متدین به دین حق نیستند. میگوید این، تفسیر همه این چهارتاست. پس در اینجا در واقع دین حق یعنی این چهارتا را داشتن. بنابراین اینجا کلمه «دین» به یک معنی جامع به کار برده شده.

بررسی

به نظر من این [توجیه] کمی زورکی است. واقعاً آیا میشود چنین حرفی را زد که از آیه چنین چیزی [استفاده میشود؟] مثلًا اگر به جای «وَ لا یدینونَ دینَ الْحَقِّ»، «فَلا یدینونَ دینَ الْحَقِّ» میبود، که بعد از اینکه این چهار تا را گفتیم فَلا یدینونَ دینَ الْحَقِّ، [قابل توجیه بود] ولی این گونه نیست. بعلاوه کلمه اللَّه را دینِ به معنای فرمانروایی بخواهیم بگیریم، این خیلی زور است.

قاتِلُوا الَّذینَ لا یؤْمِنونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْیوْمِ الْاخِرِ. به اللَّه ایمان ندارند، به الْیوْمِ الْاخِر ایمان ندارند.

وَ لایحَرِّمونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسولُهُ. ظاهرش این است که نه مقصود این است که تحریم واقعی از روی عقیده نمیکنند بلکه یعنی اینها از نظر اجتماعی هم تسلیم نیستند. کما اینکه قانون اهل کتاب است.

چون به صورت یک اقلیت زندگی میکنند محرّمات قانونی را محترم میشمرند نه اینکه آنها را درهم بشکنند و نقض کنند. عملًا اینها را نقض میکنند. وَ لا