بود؟ اگر به آنها «یا ایها النّاس» میگفت- چنانکه گفته است- درست بود. اگر «یا ایها المشرکون» هم به اینها میگفت باز درست بود چون واقعاً مردمی بودند مشرک. اما «یا ایها الکافرون» و «یا ایها المؤمنون» هنوز وقتش نبود، چرا؟ چون «یا ایها المؤمنون» بعد از این است که عدهای ایمان بیاورند، «یا ایها الکافرون» هم بعد از این است که عدهای که دعوت بر آنها عرضه شده، بجای اینکه ایمان بیاورند انکار کنند.

بعضی به استناد آیه «انَّ الَّذینَ کفَروا سَواءٌ عَلَیهِمْ ءَ انْذَرْتَهُمْ امْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لایؤْمِنونَ» [١] گفتهاند قرآن میگوید هرکس که کافر است [دعوت او] فایده ندارد. پس قرآن فقط سراغ کسانی میرود که کافر نیستند. کسانی که کافر نیستند که [نیازی به دعوت ندارند.]

پاسخ این است که انَّ الَّذینَ کفَروا نظر دارد به مردمی که تو (پیامبر) آنها را دعوت کردهای و حجت را بر آنها تمام کردهای، مع ذلک در مقابل تو ایستادگی کرده عناد به خرج میدهند؛ یعنی این دعوت برای این معاندین و جاحدین و منکرین فایده ندارد، آن مقداری هم که تو باید بگویی قبلًا به آنها گفتهای.

این نکته خوبی است که در اصطلاحات قرآن باید متوجه آن بود. اصطلاح قرآن در اینجا با اصطلاح رایج مسلمین و متشرعه فرق میکند. ما معمولًا به کسی «کافر» میگوییم که مسلمان نباشد، کافر را در مقابل «مسلمان» قرار میدهیم، میگوییم مسلمان و کافر، هرکس که مسلمان نباشد به او کافر میگوییم و لهذا اگر کسی در یک گوشه دنیا باشد که اسلام بر او عرضه نشده تا او ایمان بیاورد یا انکار کند باز ما به او کافر میگوییم، چون هر نامسلمانی را کافر میگوییم. ولی در اصطلاح قرآن اینطور نیست. آن کسی که هنوز اسلام بر او عرضه نشده است همین طوری که مؤمن نیست کافر هم نیست، و لهذا ما نمیتوانیم بگوییم که با او چگونه رفتار میشود. قرآن میگوید اینها را مُرْجَوْنَ لِامْرِ اللَّهِ [١] بدانید؛ بگویید خدا یک جوری با اینها رفتار خواهد کرد. البته نوید رحمت به آنها داده است. ولی اصطلاح امروز متشرعه این است که هر کسی که مسلمان نیست کافر است. آنوقت درمسئله طهارت و نجاست هم عیناً همین مسئله قابل طرح است که آیا مسلمان پاک است و غیرمسلمان نجس است؟ این یک شکل پیدا میکند. بنابراین غیرمسلمانهایی هم که اسلام بر آنها عرضه نشده تا مؤمن یا کافر باشند نجساند. یک وقت میگوییم که نه،

[١] بقره/ ٦.