و امّا اضافه آن است كه اسمى را براى افاده معنى معيّنى همچو تعريف و تخصيص و مانند آن ها به واسطه يكى از ادوات ربط «در»، «از»، «براى» به اسمى ديگر مربوط ساخته و نسبت دهند، خواه هر دو عربى باشند يا پارسى يا مختلف: «وقت ظهر»، «روز جمعه»، «لطف شما در انجمن دوستان به اين مبتلاى هجران رسيد»; و به هر حال اوّلى را مضاف خوانده و دويّمى را مضاف اليه گفته و تركيب آن ها را تركيب اضافى ناميده و مجموع آن ها را مركّب اضافى گويند; و چنانچه اشاره شد، اضافه به اعتبار ادوات رابطه بر سه گونه مى باشد: اضافه به معنى «از» و به معنى «در» و به معنى «براى»، همچو: «انگشتر زر» و «خواب سحر» و «اسب سفر»; و امّا به اعتبار خود مضاف و مضاف اليه به چهار بخش است:

١) بيانى كه عام به سوى خاص اضافه شده و يا اين كه مضاف اليه اصل و مادّه مضاف بوده و از براى بيان نوع و جنس آن مذكور گردد همچو: «شهر تبريز» و «جام نقره» و «انگشتر زر» و اگرچه اين دو مثال آخرى شبيه صفت و موصوف بلكه در بدو نظر حمل به اضافه كردن خطا مى نمايد الاّ اين كه در نظر قائل، متفاوت و فرقشان در ترجمه روشن مى گردد، چنانچه اگر محمول بر صفت باشند، ترجمه تركى آن ها اينچنين باشد: «قزيل اوزوك» و «گوموش جام» و اگر محمول به اضافه باشند، ترجمه تركى همچنين باشد: «قزيلين اوزوكى» و «گوموشين جامى».

٢) اختصاصى كه تخصيص مضاف به مضاف اليه را باشد خواه به سمت ملكيّت كه اضافه تمليكى نيز گويند: «اسب شما» و يا به طريق ظرفيّت «آب دريا» و يا به روش علّيّت: «گردنى پاداش(؟)» و «زندان دزدى» و يا به طرز نسبت: «اهل ستم» و يا مجرّد اختصاص و ارتباط همچو «شهر ما»، «حاكم ما»، «پادشاه ما» و «قانون نظام» و «شهر انتقام» و مانند اين ها.

٣) اضافه تشبيهى كه مشبّه را به سوى مشبّه به و يا بالعكس اضافه نمايند: «آيينه دل» و «قدّ سرو».