مى دانستند كه آن مرحوم با چه عسرت و سختى زندگى مى كرد، هزينه زندگى عالمان آن زمان در تبريز با نوشتن قباله و اجاره نامه و وصيت نامه انجام مى گرفت و از همين راه زندگى مى كردند. در آن زمان پرداخت سهم امام و سهم سادات چندان رايج نبود و اگر هم پرداخت مى شد از آن علمايى بود كه با مردم مراوده داشته و در شادى و غم آنها شركت مى كردند، نه مانند امثال مدرس كه باب مراوده را بر روى خود بسته و در كتابخانه خود در كتابخانه عمومى مشغول تحقيق بود.

اينجانب خود زاده محيطى است كه مرحوم مدرس در آنجا زندگى كرده و از عسرت زندگى پدرم كه روحانى بسيار زاهد و متقى بود آگاهى كامل دارم، و مى دانم كه علما و فرهيختگان آن زمان با چه مجاهدت هايى روبه رو بوده مع الوصف به فرايض و وظايف خود كاملاً عمل مى كردند، از اين جهت تعجب نخواهيد كرد كه بشنويد كه مرحوم مدرس روزى اين دو بيت را بر زبان جارى كرد:

«تبـريـز دار لأهــل الجهـل مكرِمة *** ولذى الفضائل دار الضنك والضيق

قـد عشت فيها كئيبـاً خائبـاً خسـرا *** كـانّنـى مصحف فـي بيـت زنديـق»

واحياناً از صميم دل بر آنچه كه مقدر بود رضا مى داد و سه بيت حكيم سبزوارى را ياد مى كرد:

«وبهجـة بمـا قضـى الله رضــا *** وذو الرضا بما قضى ما اعترضا

عن عـارف عمّـر سبعيـن سنـة *** إن لـم يقـل راسا لأشيـاء كائنـة

يا ليـت لم تقـع ولا لمـا ارتفـع *** ممّـا هـو المـرغـوب ليتـه وقـع»

٧.اساتيد او

اساتيد عالى مقام او در فقه و اصول دو مرجع بزرگ مرحوم آيت الله ميرزا ابوالحسن انگجى و آيت الله آقاى ميرزا صادق تبريزى است، و پيوسته از هر دو تجليل مى كرد، و بيشترين تجليل را به مرحوم انگجى اختصاص مى داد، ولى آنان را به تفسير قرآن توجه ندادند و به خاطر همين كاستى كه در زندگى علمى خود احساس مى كرد، تصميم گرفته بود كه تفسير مرحوم بلاغى كه دو جلد آن منتشر شده، تكميل كند ولى اجل مهلت نداد و در اين مورد كارى صورت نگرفت.

٨. نبوغ در ادب عربى و فارسى

استاد فقيد در ادبيات زبان عرب استاد كم نظير بود. بر قواعد زبان عرب تسلط كامل داشت، او تنها به فراگيرى قواعد اكتفا نكرده بلكه در مقام نگارش كاملاً قواعد را رعايت مى كرد، كتاب «ديوان المعصومين» او كه اشعار پيشوايان معصوم(عليهم السلام) در اين كتاب گرد آورده و به شرح مفردات و معانى آنها پرداخته است، گواه روشن بر تسلط او بر لغت و قواعد عربى است.خوشبختانه اين كتاب توسط مؤسسه امام صادق(عليه السلام) به صورت كامل چاپ شده است.

او در نگارش مقدمه كتابهاى عربى خود از فنون بلاغت، و رموز بديع بهره مى گرفت، و «جناس» در نگارش او موج مى زد. انشاء او به پيروى از «مقامات حريرى» و يا «بديع الزمان» خالى از سجع نبود، امّا از سجع پر تكلف دورى مى جست، و عجيب اين كه قسمتى از «مقامات حريرى» را از حفظ داشت، و در مقام تدريس مقامات به شرح آن به نام «شرح شريشى» مراجعه مى كرد. و روزى مقاله چهلم از «مقامات حريرى» را از حفظ خواند. او «قاموس فيروز