بزرگ از ماوراءالنهر در ميان سيحون]رودى در آسياى مركزى[ و سمرقند]در ازبكستان [و در ٢٦ فرسخى سمرقند و به قول اصطخرى[ر.ض]، نام خود آن اقليم و ناحيه بوده و در آنجا شهرى و موضعى نيست كه مسمّى بدين اسم باشد.

اشعر : (چو عنبر) به عربى، مردم كثيرالشَّعر كه موى بدنش بسيار باشد و مردم باهوش و زكاوت را هم گويند و هم كوهى است در ميان مكّه و مدينه و يا مابين مدينه و شام و هم پدر قبيله اى است در يمن از اولاد سبا[ر.م] كه آن قبيله را نيز اشعر و بنى اشعر و اشعريّون گويند و ابوالحسن على ابن اسماعيل ابن ابى بشر اسحاق ابن سالم ابن اسماعيل ابن عبدالله ابن موسى ابن بلال ابن ابى برده ابن عامر ابن ابى موسى اشعرى، رئيس فرقه معروفه اشعريّه، هم از اين قبيله بوده كه در ٢٦٠ يا ٢٦٦ هجرى در بصره متولّد و در ٣٣٠ يا ٣٣٣ در كرخ بغداد بدرود جهان گفته و خودش از تلامذه ابوعلى جبايى معتزلى، تلميذ ابوهاشم ابن محمّد حنفيّه، بوده و كافّه معلومات وى هم از منبع زلال علم والد ماجدش، حضرت على(عليه السلام)، مأخوذ و مستفاد بود و اگرچه ابوالحسن مذكور در بدو امر به تبعيّت استاد خودش در مسلك اعتزال بوده، ليكن عاقبت روزى در جامع]مسجد نماز جمعه [بصره علناً در بالاى منبر از همان مسلك عدول نموده و معتزله را جرح و رد كرده و مخترع پاره اى عقايد گرديد كه ان شاءالله تعالى، در «معتزله» نگارش خواهد يافت.

اَشعَريّه --->اشعر و معتزله و هفتادوسه ملّت.

اَشعيارشعيا.

اشغار; اشغر : (چو گلزار و كندر) خارپشت، خصوصاً سيخول و جانوركى است ديگر كه به تركى «پورسوخ» گويند.

اَشفار : بر وزن و معنى اشخار.

اُشَق --->كليانى.

اِشقاقُلرشقاقل.

اَشقاليه : شهرى و يا ناحيه اى است از اندلس ]در جنوب اسپانيا[.

اشقر : (چو اكبر) به عربى، اسب سرخ رنگ و يالودم سياه.

اَشقَرديون : سير صحرايى.(نان)

اِشقودَره : (ل) نام شهرى است حاكم نشين از ولايتى كه هم بدين اسم مسمّى و در قرب بحر ونديك]ونيز[ در سمت جنوبى قره داغ و غربى روم ايلى[ر.م]واقع و در عهد اسكندر رومى انشا شده و اخيراً چند بار به تصرّف اهالى صرب و ونديك گذشته تا در ٨٨٣ هجرى سلطان محمّد ثانى]هفتمين پادشاه عثمانى در قرن ٩ ه:[ با اوردوى گران بعد از شش ماه محاصره، مسخّر نموده و به ايالت روم ايلى ملحق گرديد.

اشك : (با حركت مجهوله) نوعى از ماهى است كه در «وال» مذكور است و (چو زشت) لقب هادى على مولوى از شعرا و علماى متقدّمين هندوستان كه در ١٢٧١ هجرى در شهر لكهنو وفات يافته و (چو پشم) سالك راه خدا و مطلق قطره، خصوصاً قطره آب چشم ونام يكى از خطوط جام جم كه در تركيبات «خط» نگارش مى يابد و هم نام يكى از ملوك قديمه ايران كه به ارشك نيز موسوم و طبقه اشكانيان بدو منسوب و به نوشته ناسخ التّواريخ[ر.ض]، پدر اشك نيز اشك ابن داراى اكبر و به اشكان ملقّب بوده و ازاين رو اشك ابن اشكان نيز گويند. و چون اسكندر ايران را بر پادشاهزادگان عجم قسمت كرد، از كنار دجله تا انتهاى اراضى رى بهره اشك افتاده و از جانب وى حكومت همى كرد و بعد از اسكندر، ابطخس يونانى[ر.م]را : كه چهار سال حكمران بالاستقلال ايران بود : مكانتى تمام مى نهاد و پس از رحلت ابطخس كار اشك بالا گرفته و بر ساير ملوك الطوايف فزونى يافته و قوى ترين ايشان بوده و ازاين رو آن جماعت را هم منسوب به وى داشته و اشكانيان نام كردند و بعد از پانزده سال حكمرانى بدرود جهان گفته و پسرش، شاپور، به جاى وى نشست.

اشكار : (چو دلدار) شكار و شكار كردن.

اِشكال : بُخاو[ر.م] و پايبند ستور و بهايم.

اشكان : (چو مردان) لقب پدر اشك و يا به نوشته قاموس الأعلام[ر.ض]، نام خال اوست كه بعد از او مالك رقاب گرديده و نه سال حكمرانى نمود.