بدا : (چو قضا) به عربى، ظهور امر نهانى و تصويب چيزى غيرِ آنچه اوّل تصويب كرده بود، به جهت انكشاف پاره اى مصالح ديگر كه در بدو نظر مختفى بود، و اين معنى در خداى تعالى محال و مستلزمِ جهل به عواقب امور است، تعالى الله عن ذلك، و بدايى كه معتقد شيعه مذاهب مى باشد، آن است كه به حسب مصالح عبادى كه در نزد ايشان مستور بود، حكمى ديگر نمايد و به عبارت مختصر، ظاهر كردن مصالح و مفاسدى كه در بدو امر پنهانيده و مستور داشته باشد، و اين معنى عين لطف و معتقد شيعه بوده و ازاين رو فرقه شيعه را بدائيّه نيز گويند و احمد رفعت عثمانى[ر.ض]، بدائيّه را در جزو ٧٣ ملّت، يكى از فِرَق ممنوعه شيعه انگاشته.

بدائيّه ---> بدا.

بداسغان; بداسقان; بداسگان; بداشغان; بداشقان; بداشگان : (چو كماندار) بدسگان[ر.م] است.

بداق : (چو عراق) پاچه شلوار و تنبان.

بداك : (چو هلاك) خشم آلود و بدانديش.

بدّال : (چو بقّال) رجوع به «بقّال» نمايند.

بدبدك : (چو بلبلك) هُدهُد.

بدبوك : (چو مشكوك) آدم ترسنده و بى جگر.

بَدپوز : پيرامون دهان از طرف بيرون.

بدخش : (چو كمند) بدخشان[ر.م].

بدخش مذاب : لعل بدخشانى و شراب لعلى و چون لعل را از ولايت بدخش آرند، آن را بدخشى نامند.

بَدَخشان : خطّه و ولايتى است از آسياى وسطى در منتهاى شرق شمالىِ افغانستان، مابين چين و تركستان]در ماوراءالنهر [و خراسان و هندوستان، كه به نام بانى خود موسوم و بر قصبات و بلاد عظيمه مشتمل و تلال و جبالش بيشتر از صحرا و بهواسطه سلسله جبال بلور از تركستان چينى]در شمال غربى چين [منفصل، و هوايش سازگار و آبش خوش گوار و معدن طلا و احجار قيمتىِ بسيار خصوصاً لاجورد و لعلِ آبدار، كه لعلِ بدخشانى مشهور هر ديار [است]. و اكثر به پارسى فصيح متكلّم، و اندكى اوزبك و ساير فرق تركيّه، و عموماً در خشونت ضرب المثلند.

«اگر كوه بدخشان لعل گردد *** به ديدار بدخشانى نيرزد»

بالجمله گاه است كه تخفيفاً بدخش نيز گفته و ازاين رو منسوب بدانجا را بدخشى نيز گويند; و دو نفر از شعراى آن ديار بدين وصف معروفند، يكى از قدماى شعرا بوده و در حوالى ٣٠٠ هجرى وفات يافته، و از اشعار اوست:

«زبر و زير گر شود عالم *** اى بدخشى! چه غم؟ كه در گذر است

كاين جهان همچو شيشه ساعت *** ساعتى زير و ساعتى زبر است»

و ديگرى، با الغ بيگ]چهارمين پادشاه تيمورى در قرن ٩ه: [معاصر، و در سمرقند امرارِ اوقات كرده و از اشعارِ او است:

«اى زلفِ شبْ مثالِ تو را در بر، آفتاب *** از شب كه ديد، سايه كه افتد بر آفتاب؟»

بَدَخشى ---> بدخشان.

بدر : (چو هند) بلده يا ناحيه اى است از دكن]در هند [و(چو امر) به عربى، ماه چهارده شبه چنان كه در «مقابله» خواهد آمد و به پارسى «كاك» گويند و نام چند نفر از اصحاب كرام حضرت خيرالأنام و هم موضعى است، مابين مكّه و مدينه و يا چاهى است در همان موضع كه