بَتان : يكى از نواحى حرّان[در تركيه]، مولد ابوعبدالله محمّد ابن جابر ابن سنان كه از اعاظم حكماى اسلام، خصوصاً در نجوم و هيئت و رياضيّات فريد عصر و سرآمد رياضيّين بوده و در ٢٦٤ هجرى به تأليفات فلكيّه آغازيده و تا ٤٢ سال حقايق بسيار در فنّ هيئت كشف و زيجى معروف به «زيج صابى» از او در اثر و در ميان اوروپايى ها ديگر مشهورتر و كتاب تعديل الكوكب او را به لاتينى ترجمه و به طبع رسانيده اند.

بتاوار : (چو سَزاوار) آخر كار.

بِتاييدن : تاييدن[ر.م] و باء مكسوره اوّل زائد است.

بتخاك : (چو پرخاك) موضعى است نزديك كابل.

بُتخال; بُتخاله : هر دو نام بتخانه اى است.

بتخانه : مكرّر است; رجوع به «بت» شود.

بَتَر : (چو سفر) مخفّف بدتر.

بَتَرجا : عورتين و فرجه مابين ناخن و گوشت كه موضع چرك است.

بِتِراو : به فرانسه، چغندر است.

بَتَرجار بَتَر.

بتره : (چو هرزه) عناد و لجاجت.

بتغوز; بتفوز : (هر دو بر وزن مستور و با راء مُهْمله و مُعجمه) گرداگرد كلاه و منقار مرغان و پيرامون دهان از انسان و حيوان.

بَتَكْ : (چو فلك) خوشه خرما و انگور و غيره و (به كسر اول و ثانى) نامه و كتابت است.(كى. سى)

بُتكده : مكرّر است; رجوع به «بت» شود.

بتكن : (چو دلبر) بتكندن[ر.م] و امر و فاعل از آن و ماله برزيگران.

بِتكَندن; بِتكَنديدن : سر باز زدن و چيزى نخوردن و از سيرى ميل به طعام نكردن.

بَتكوب : (با باى ابجدى و تاى قرشت در آخر، چو مطلوب) ريچالى[طعام كه از شير و شِبِتشويد] و جوز]گردو [و ماست سازند.

بتكْيش : (چو درويش) تركش پر از تير و معنى تركيبى آن بَتْ مانند، و بت به معنى بتاره است كه مذكور افتاد.

بُتگر : (چو دختر) بت ساز و بت تراش.

بتلاب : (چو محراب) غلافِ گل خرما.

بتليس; بدليس : (چو تفليس) نهرى است از توابع دجله كه از جبال سمت غربى درياچه وان]در تركيه [نبعان]سرچشمه گرفتن [كرده و از درون شهرى مى گذرد كه آن هم بدين نام موسوم و به مسافت ١٥كيلومتر از جهت غربى همان درياچه واقع و مركز ولايتى است از قسم شمالى كردستان در جانب غربى درياچه وان كه آن هم بدين اسم مسمّى و شرقاً به وان و غرباً به ديار بكر[در تركيه] و جنوباً به هر دو و شمالاً به ارضروم]در تركيه [مُحاط و محدود و داراى سيصدهزار نفوس مى باشد كه اكثرشان كرد و قليل، ارمنى هستند.

بُتّم : (چو مدّت) قلعه محكمى است از فرغانه]در ازبكستان [و هم كوهى است در آن، كه انهار جاريه به سمرقند]در ازبكستان [و بُخارا[در ازبكستان از آن نبعانسرچشمه گرفتن] كرده و طلا و نقره و زاج و نوشادر و پاره اى معادن ديگر، از آن كوه استخراج كرده و به ساير ولايات نقل مى نمايند.

بتو : (چو اَلَو) سمت مشرق و جنوب و جايى كه هميشه در آن آفتاب بتابد و(چو عمو و نكو) قيف و دبّه روغن و قبّه سر عصا و تازيانه و سنگ درازى كه بدان داروها بسايند.

بتواز : (چو سرباز)نشيمنگاه باز و ساير طيور و چوبِ آده[ر.م].

بتوراك : (چو عموجان) تبنگ[ر.م] را گويند.

بَتوك : طبق چوبينِ مشهور بقّالان.

بتول : به عربى، لقب شريف حضرت صديقه طاهره و