روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٠٣ - ترجمه

ضمام ايشان كرديم و به وعاء ايشان تا در او مى‌باشند [١]،به زندگانى و مرگ.و نصب«أحياء و أمواتا»بر حال است،تا زنده باشند بر پشت زمين باشند،و چون بميرند در شكم[٤٤-پ]زمين باشند،يقال:كفت الشىء يكفته كفتا و كفاتا إذا ضمّه،و كفت الشىء و كفاته وعائه.و ابو عبيده گفت:كفاتا،أى أوعية، و گفتند:«أحياء و أمواتا»حال است از زمين،يعنى در آن حال كه زمين مرده باشد و زنده.زمين زنده آن باشد كه نبات روياند،و مرده آن باشد كه نبات نروياند.

وَ جَعَلْنٰا فِيهٰا رَوٰاسِيَ شٰامِخٰاتٍ ،گفت:بيافريديم در زمين كوهها.

«رواسى»،در زمين سخت شده.«شامخات»،بلند،يقال:جبل شاهق و شامخ و باذخ إذا كان عاليا. وَ أَسْقَيْنٰاكُمْ مٰاءً فُرٰاتاً ،و بداديم شما را آبى خوش،يقال:

ماء عذب و فرات و زلال و غدق إذا كان طيّبا،و منه سمّى النهر الكبير بالفرات، قال الشّاعر:

إذا غاب عنّا غاب عنّا فراتنا و إن شهد أجدى نيله و فواضله
عبد اللّه عبّاس گفت جويهاى خوش چهار است:جيحان و سيحان [٢]و فرات و نيل مصر،و گفتند:دجله از جيحان [٣]است.

وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ، اِنْطَلِقُوا ،اين حكايت آن است كه خداى تعالى كافران را گويد روز قيامت،أى يقول اللّه لهم انطلقوا،گويد ايشان را:بروى [٤]به آنجا كه آن را دروغ مى‌داشتى [٥]،يعنى دوزخ.

اِنْطَلِقُوا إِلىٰ ظِلٍّ ،رويس خواند:«انطلقوا»،به فتح«لام»على الخبر،و باقى قرّاء به كسر«لام»على الأمر،بروى [٦]به سايۀ [٧]كه سه شاخ و سه جانب