روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٤٠ - ترجمه
رَفَعَ سَمْكَهٰا فَسَوّٰاهٰا ،سقف آن برداشت و آن را راست كرد،و مثله فى المعنى قوله: لَخَلْقُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النّٰاسِ [١]. رَفَعَ سَمْكَهٰا ، قيل:سقفها.
فرّاء گفت:هر بنا كه از بالاى او چيزى باشد آن را سمك گويند.بناء مسموك.و گفتند:«سمك»ذهاب باشد در جهت علوّ برخلاف عمق،و قيل:
سمك أى رفع،قال [٢]:
إنّي و من سمك السماء مكانها
و البدر ليلة نصفها و هلالها
فَسَوّٰاهٰا
،راست كرد آن را بىشطورى و فطورى.
وَ أَغْطَشَ لَيْلَهٰا ،تاريك بكرد شب او را.و الغطش و الغبش،الظلمه،و رجل أغطش و أغبش إذا كان أعمى. وَ أَخْرَجَ ضُحٰاهٰا ،و روز او [٣]بيرون آورد و روشن كرد.
وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذٰلِكَ دَحٰاهٰا ،زمين را پس از آن دحو كرد و بگسترد.در تأويل اين خلاف كردند.عبد اللّه عبّاس گفت:خداى اوّل زمين بيافريد ناگسترده،آنگه آسمان بيافريد،آنگه جبرئيل بيامد و زمين از زير خانۀ كعبه بيرون آورد چنان كه نامه [٤]نوشته پيخته كه لا از زبر لا بيرون آرند [٥].
عبد اللّه بن عمرو گفت:خداى تعالى زمين كعبه بيافريد بر چهار ركن و بر آب نهاد پيش ازآنكه عالم آفريد به دو هزار [٦]سال.بعضى دگر گفتند:«بعد»به معنى مع است،أى و الأرض مع ذلك دحاها،چنان كه كسى گويد ديگرى را:
فلان احمق و هو بعد ذلك لئيم النسب،قال اللّه تعالى: عُتُلٍّ بَعْدَ ذٰلِكَ زَنِيمٍ [٧]،قال الشاعر[٦٢-پ]:
[١] .سورۀ مؤمن(٤٠)آيۀ ٥٧.
[٢] .آج:و قال،كا+الشّاعر.
[٣] .كا،آد،گا+را.
[٤] .كا،آد،گا:نامه.
[٥] .كا،آد،گا:كه طى آن باز كنند.
[٦] .كا،آد،گا:به هزار.
[٧] .سورۀ قلم(٦٨)آيۀ ١٣.